szukaj
Rodzina rzymskich traktatów
Prawne podstawy europejskiej wspólnoty.
Vit Slováček, starosta Czeskiego Cieszyna, i Bogdan Ficek, burmistrz Cieszyna, przy symbolicznym przecinaniu granicznego szlabanu po wejściu Czech i Polski do strefy Schengen, grudzień 2007 r.
Reporter

Vit Slováček, starosta Czeskiego Cieszyna, i Bogdan Ficek, burmistrz Cieszyna, przy symbolicznym przecinaniu granicznego szlabanu po wejściu Czech i Polski do strefy Schengen, grudzień 2007 r.

[Artykuł pochodzi z najnowszego Pomocnika Historycznego POLITYKI „ Dzieje wspólnej Europy”]

Traktaty są umowami międzynarodowymi, które w tym przypadku określają:

• cele Unii Europejskiej,

• zasady funkcjonowania instytucji unijnych,

• sposób podejmowania decyzji,

• relacje między unią a jej państwami członkowskimi.

Jest ich kilka i można je podzielić na założycielskie i akcesyjne.

Traktat paryski

ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS)

• Data podpisania: 18 kwietnia 1951 r. w Paryżu.

• Data wejścia w życie: 23 lipca 1952 r.

• Data wygaśnięcia: 23 lipca 2002 r.

• Podpisany przez: Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg, Niemcy oraz Włochy.

Powstał w wyniku dyskusji nad powołaniem organizacji regulującej przemysł wydobywczy i stalowy. W założeniu miał stworzyć współzależność na rynku węgla i stali, aby jeden kraj nie mógł mobilizować sił zbrojnych bez wiedzy pozostałych. Ponadto wspólny rynek, na który po raz pierwszy w powojennej Europie przystało sześć państw, w założeniu miał być testem możliwości dalszego rozszerzenia go na inne obszary gospodarki, tak aby ostatecznie doprowadzić do powstania Europy zintegrowanej politycznie. Zapewniał swobodny przepływ towarów i wolny dostęp do środków produkcji, stałą kontrolę rynku, przestrzeganie zasad konkurencji i przejrzystości cen oraz wspieranie modernizacji i restrukturyzacji sektorów węgla i stali.

Traktaty rzymskie

ustanawiające Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EWEA, Euratom)

• Data podpisania: 25 marca 1957 r. w Rzymie.

• Data wejścia w życie: 1 stycznia 1958 r.

• Podpisany przez: Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg, Niemcy oraz Włochy.

W przeciwieństwie do traktatu paryskiego traktaty rzymskie zawarto na czas nieokreślony. A podstawowym ich założeniem było rozszerzenie integracji europejskiej na współpracę gospodarczą i naukową. EWG tworzyła wspólny rynek dla sześciu państw sygnatariuszy. Traktat o EWG znosił opłaty celne między państwami członkowskimi, tworzył dla nich wspólną zewnętrzną taryfę celną, wprowadzał wspólną politykę w rolnictwie i w transporcie oraz zapewniał swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i pracowników. Powoływał też do życia Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Bank Inwestycyjny.

Euratom zapoczątkował współpracę nad wykorzystaniem energii jądrowej w celach pokojowych. Łączył państwa, które wzajemnie wspierały prowadzone u siebie badania naukowe, tworzył jednolite normy bezpieczeństwa i ułatwiał inwestycje. Miał też gwarantować wszystkim użytkownikom regularne i sprawiedliwe dostawy rud i paliw jądrowych; zapewniać powszechną możliwość zbytu, dostęp do najlepszych rozwiązań technicznych, swobodny przepływ kapitału do celów inwestycji w sferze energetyki jądrowej oraz swobodę zatrudnienia specjalistów w obrębie wspólnoty.

Jednolity Akt Europejski (JAE)

• Data podpisania: 17 lutego 1986 r. w Luksemburgu i 28 lutego 1986 r. w Hadze, ponieważ początkowo JAE podpisało tylko 9 z 12 państw tworzących wówczas EWG.

• Data wejścia w życie: 1 lipca 1987 r.

• Podpisany przez: Belgię, Danię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Wielką Brytanię oraz Włochy.

Stanowił rewizję traktatów rzymskich. Określał zasady funkcjonowania rynku wewnętrznego, zapewniając swobodny przepływ osób, towarów, kapitału i usług. Tworzył Radę Europejską, co sformalizowało odbywające się konferencje szefów państw. I wzmacniał rolę Parlamentu Europejskiego, dając mu ostatnie słowo w sprawach uchwał i postanowień wspólnoty. Usprawniał proces decyzyjny wspólnoty i przygotowywał ją na przyjęcie Portugalii i Hiszpanii.

Traktat z Maastricht

zwany też traktatem o Unii Europejskiej

• Data podpisania: 7 lutego 1992 r. Maastricht wybrała sprawująca wówczas unijną prezydencję Holandia (spotkania Rady, która nie miała wówczas jeszcze swojego przewodniczącego, odbywały się nie w Brukseli, ale w państwie przewodniczącym obradom).

• Data wejścia w życie: 1 listopada 1993 r. (Duńczycy odrzucili traktat w referendum; dopiero po przyznaniu im specjalnych wyłączeń z niektórych postanowień udało się ponad rok później wprowadzić traktat w życie).

• Podpisany przez: Belgię, Danię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Wielką Brytanię oraz Włochy – ówczesne 12 państw tworzących EWG.

Zastępował traktaty rzymskie, przekształcał EWG we Wspólnotę Europejską (jako jeden z trzech filarów Unii Europejskiej) oraz otwierał drogę do wprowadzenia wspólnej waluty. Pogłębiał integrację poprzez wprowadzenie wspólnej polityki zagranicznej, bezpieczeństwa oraz współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych. Zapewniał też mocniejszą pozycję Parlamentu Europejskiego we wprowadzaniu nowych przepisów unijnych. I formalizował warunki, jakie musi spełnić państwo członkowskie, żeby wejść do strefy euro.

Traktat amsterdamski

• Data podpisania: 2 października 1997 r.

• Data wejścia w życie: 1 maja 1999 r.

• Podpisany przez: Austrię, Belgię, Danię, Finlandię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Szwecję, Wielką Brytanię oraz Włochy.

Wszedł w życie po przyjęciu w 1995 r. trzech nowych członków: Austrii, Finlandii i Szwecji. Reformował unijne instytucje i usprawniał proces decyzyjny poprzez częstsze stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej. Wprowadzał też możliwość sankcji dla państw członkowskich łamiących standardy demokratyczne, wzmacniał pozycję Trybunału Sprawiedliwości i Parlamentu Europejskiego oraz upraszczał traktaty założycielskie.

Traktat nicejski

• Data podpisania: 26 lutego 2001 r.

• Data wejścia w życie: 1 lutego 2003 r.

• Podpisany przez: Austrię, Belgię, Danię, Finlandię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Portugalię, Niemcy, Szwecję, Wielką Brytanię oraz Włochy. W pracach nad traktatem uczestniczyły delegacje rządowe krajów kandydackich, choć formalnie dokument podpisało tylko 15 starych państw wspólnoty.

Przygotowywał unię na przyjęcie dziesięciu nowych krajów Europy Środkowej i Południowej. Zmieniał zasady ustalania składu Komisji Europejskiej, tak aby liczba komisarzy była równa liczbie krajów członkowskich, oraz proponował nowy podział miejsc w rozbudowanym Parlamencie Europejskim. Zmieniał też sposób podejmowania decyzji w Radzie Unii Europejskiej, wprowadzając nowe zasady głosowania większością kwalifikowaną. Poszczególnym krajom, również dopiero kandydującym, przydzielono wówczas głosy ważone proporcjonalnie do ich wielkości. Polska podobnie jak Hiszpania dostała wówczas 27 głosów, tylko o 2 mniej niż największe kraje unii, czyli Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy. I to za utrzymaniem tego podziału głosów dla Polski i niezmienianiem raz wyznaczonych zasad głosowania opowiadał się były poseł PO Jan Rokita, kiedy w 2003 r. wykrzyczał z trybuny sejmowej: „Nicea albo śmierć”.

Traktat ateński

• Data podpisania: 16 kwietnia 2003 r.

• Data wejścia w życie: do 30 czerwca 2004 r.

• Podpisany przez: Austrię, Belgię, Danię, Finlandię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Szwecję, Wielką Brytanię, Włochy oraz dziesiątkę nowych państw unii, czyli: Cypr, Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Polskę, Maltę, Słowację, Słowenię i Węgry. W imieniu Polski zrobili to ówczesny premier Leszek Miller, szef dyplomacji Włodzimierz Cimoszewicz oraz ówczesna minister ds. europejskich Danuta Hübner.

Stanowił podstawę prawną i określał warunki akcesji dziesięciu krajów Europy Środkowej i Południowej. Precyzował m.in., co poszczególne państwa muszą zrobić, żeby mieć dostęp do strefy Schengen i do strefy euro, oraz określał okresy przejściowe, jakie przystępujące państwa zastrzegały sobie na dostosowanie wewnętrznych przepisów do standardów Unii Europejskiej.

Traktat lizboński

• Data podpisania: 13 grudnia 2007 r.

• Data wejścia w życie: 1 grudnia 2009 r.

Zastąpił nieratyfikowany traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy. Nadał Unii Europejskiej osobowość prawną; od tej chwili występuje ona jako wspólnota międzynarodowa, zastępując kilka dotychczasowych form kontynentalnej współpracy (przede wszystkim Wspólnotę Europejską/EWG). Traktat zmodyfikował organizację UE: uprościł metody pracy i zmienił zasady głosowania w Radzie, wzmacniając pozycję najludniejszych w unii Niemiec. Zapewnił też większe uprawnienia Parlamentowi Europejskiemu, wprowadził możliwość inicjatywy obywatelskiej oraz Kartę Praw Podstawowych. Utworzył stanowisko przewodniczącego Rady Europejskiej oraz służby dyplomatyczne unii i wprowadził nowe struktury, po to żeby UE była skuteczna na arenie międzynarodowej i mogła zajmować wspólne stanowisko w sprawach globalnych, takich jak np. zmiana klimatu, terroryzm czy bezpieczeństwo energetyczne.

***

Publikacja powstała we współpracy z Przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Polsce.

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj