Filtry przeszłości
Badania nad pamięcią historyczną przynoszą nie mniej zaskoczeń niż badania nad historią. Potwierdza to świeżo wydana książka o tym, jak Polacy pamiętają II wojnę światową.
Niemiecki He 111 nad Polską, wrzesień 1939 r.
Bundesarchiv/Wikipedia

Niemiecki He 111 nad Polską, wrzesień 1939 r.

Już prawie 40 lat temu w „Wariacjach pocztowych” Kazimierz Brandys pisał: „Przeszłość się dziedziczy w postaci wspólnej nieprawdy dla powszechnego użytku”. Nie jest to bynajmniej domeną naszych czasów, w każdej bowiem epoce instrumentalizowano i monopolizowano przeszłość zgodnie z bieżącymi lub dalekowzrocznymi potrzebami. W zależności od nich sięga się do wybranych pokładów historii, jednych bohaterów stawiając na piedestał, innych grzebiąc głęboko. Z różnym skutkiem. W każdym razie, politykę historyczną – czy też jak się nieraz obecnie mówi – politykę pamięci uprawiali Bolesław Krzywousty i Władysław Jagiełło, Jan III Sobieski i Józef Piłsudski.

Między uprawianą przez Marszałka a obecną polityką pamięci można znaleźć niemało analogii. Np. w dwudziestoleciu spory o odzyskiwanie niepodległości jako żywo przypominały dzisiejsze o 1989 r., zaś te o rewolucję 1905 r. mają sporo wspólnego z dyskusjami o latach 1970 lub 1980. Co istotne, w międzywojniu niemałe kontrowersje budziło w dalszym ciągu powstanie styczniowe. Dystans czasowy nie stanowił większego problemu – wszak w 1933 r. upływało tyleż lat od tamtego szaleńczego zrywu co w 2009 r. od wybuchu II wojny światowej.

Skoro powstanie styczniowe miało olbrzymi wpływ na historyczną świadomość dwudziestolecia, nie należy się chyba dziwić, że ogólnoświatowa hekatomba, jaką była II wojna, jest do dzisiaj najważniejszym składnikiem pamięci historycznej Polaków, punktem odniesień kultury wysokiej i popularnej, tematem zażartych sporów, źródłem trudnych (czasami niemożliwych) do obalenia i sprostowania mitów czy stereotypów.

Wykorzystałeś swoją miesięczną pulę 10 tekstów z POLITYKI dostępnych nieodpłatnie w naszym serwisie.
Pełną treść tego i wszystkich innych artykułów otrzymasz wykupując dostęp do Polityki Cyfrowej.

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną