Francuzi w Egipcie
Wyprawa Napoleona do Egiptu była elementem rywalizacji Francji i Anglii o wpływy w prowincjach słabnącego imperium osmańskiego. Skutki najazdu okazały się dalekosiężne.
Bitwa pod piramidami. Malował Antoine-Jean Gros.
Wikipedia

Bitwa pod piramidami. Malował Antoine-Jean Gros.

Kamień z Rosetty, symbol egiptologii.
Corbis

Kamień z Rosetty, symbol egiptologii.

Historia Arabów - Pomocnik Historyczny tygodnika Polityka
Polityka

Historia Arabów - Pomocnik Historyczny tygodnika Polityka

Strategiczny Egipt
Korzyści z zawładnięcia Egiptem widział już w XVII w. filozof niemiecki Leibniz, który spędził kilka lat we Francji, jednak jego projekt nie wzbudził wówczas zainteresowania. Dopiero rosnąca rywalizacja Wielkiej Brytanii i Francji o opanowanie szlaków handlowych do Indii i na Daleki Wschód uświadomiła Europie znaczenie strategiczne i gospodarcze Egiptu. Wówczas jednak, w XVIII w., Anglicy dominowali już w Zatoce Perskiej, Kompania Wschodnioindyjska, mająca swoje faktorie w Kuwejcie, Mezopotamii i Persji, wyparła Francuzów z Indii, a w Egipcie uzyskała zezwolenie na żeglugę po Morzu Czerwonym i koncesje na prowadzenie handlu przez Suez.

Francja utrzymała dominujące wpływy w handlu lewantyńskim i nie zrezygnowała z planów odzyskania straconych pozycji. Ekspedycja generała Bonapartego do Egiptu miała na celu, oprócz zdobycia zaplecza surowcowego, wyparcie Anglików z Morza Czerwonego i odcięcie ich od Indii, a w dalszych planach ich zdobycie. Bonapartemu towarzyszyło wielu uczonych różnych specjalności (m.in. orientalistów znających języki i obyczaje mieszkańców Bliskiego Wschodu).
 
Inwazja
W Egipcie, będącym formalnie prowincją turecką, lecz rządzonym przez mameluków (art. s. 74), panowała anarchia. W walkach wewnętrznych przewagę zyskali bejowie Murad i Ibrahim. 1 lipca 1798 r. generał Bonaparte wylądował w pobliżu Aleksandrii, zdobył miasto i ruszył na Kair. Pod piramidami wojska francuskie zatrzymała armia dowodzona przez Murada beja, która mimo liczebnej przewagi nie mogła sprostać lepiej uzbrojonym i wyćwiczonym Francuzom, którzy zajęli Kair. Była to duża zmiana we francuskiej polityce zagranicznej, gdyż Francja była od wieków sojuszniczką Turcji osmańskiej.

Bonaparte po wkroczeniu do Kairu wydał do mieszkańców miasta proklamację, podobną w tonie do ogłoszonej wcześniej w Aleksandrii, w której głosił wyzwolenie kraju spod tyranii mameluków, zapewniał ochronę mienia i podkreślał mocno swój szacunek do islamu. Głosił także wielką przyjaźń do sułtana tureckiego. Swoje starania o zachowanie pozorów posuwał tak daleko, że nosił wschodni strój i uczęszczał w piątki do meczetu, a jeden z jego oficerów przyjął islam.

Wkrótce Francuzów spotkało pierwsze dotkliwe niepowodzenie. 1 sierpnia admirał Nelson zniszczył francuską flotę zakotwiczoną pod Abu Kirem, odcinając dopływ zaopatrzenia z Francji. Bonaparte nie poniechał jednak podboju. Część jego wojsk zdobyła Górny Egipt, a gdy we wrześniu Turcja wypowiedziała Francji wojnę, Bonaparte na czele 13-tysięcznego oddziału wkroczył do Palestyny i rozgromił 20-tysięczne wojsko tureckie pod górą Tabor w Galilei (kwiecień 1799 r.). W dalszym pochodzie na północ powstrzymało go bezskuteczne, przeszło dwumiesięczne oblężenie dobrze ufortyfikowanej Akki, której bronił pasza Sajdy, wspierany przez flotę brytyjską. Kiedy w wojsku francuskim wybuchła epidemia, Bonaparte musiał się wycofać. Wkrótce potem pod Abu Kirem wylądowały połączone wojska angielsko-tureckie, które Francuzi rozbili pod koniec lipca.
 
Kapitulacja

Wojska francuskie musiały stawiać czoła nie tylko Turkom i Anglikom, ale również ludności egipskiej. Przez cały ponadtrzyletni pobyt Francuzi – całkowicie obcy miejscowej ludności, niewyznający tej samej religii, a więc niewierni (kuffar), i nakładający jeszcze większe ciężary podatkowe od mameluków – natrafiali na nieustanny opór Egipcjan, podsycany przez sułtana, który jako kalif wezwał do wojny świętej (dżihad). Dwukrotnie, w październiku 1798 r. i w marcu 1800 r., Francuzi musieli tłumić większe powstania w Kairze, nie licząc walk podjazdowych i napadów na francuskie garnizony. Sytuacja armii okupacyjnej stawała się coraz trudniejsza, a kiedy przyszły wieści o niepowodzeniach militarnych Francji w Europie, Bonaparte, który postanowił obalić dyrektoriat i skupić całość władzy w swoich rękach, opuścił 22 sierpnia 1799 r. Egipt, powierzając dowództwo nieobecnemu w chwili tej ucieczki generałowi Kléberowi.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj