Satyra czasów okupacji
Satyra walcząca
Zdumiewające, jak szybko trauma września 1939 r. uprzytomniła Polakom, mieszkańcom podbitego kraju, że skuteczną bronią jest śmiech i kpina z okupantów.
Tworzeniem napisów na murach zajmowała się głównie młodzież z Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”.
repr. Tadeusz Późniak/Muzeum Karykatury

Tworzeniem napisów na murach zajmowała się głównie młodzież z Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”.

Aby trafiać, należało stworzyć nowy język posługujący się szyderczymi skrótami. I tak na przykład zwycięzców nazywano krótkobytkami. Kolumny nekrologów zabitych na frontach niemieckich żołnierzy nazwano marmoladą, później rąbanką. Rozstawione na placach głośniki zmieniły się w szczekaczki, koncesjonowany „Nowy Kurjer Warszawski” zyskał miano szmatławca, jego odpowiednik „Goniec Krakowski” był Podogońcem. Kobiety zadające się z Niemcami doczekały się określenia filatelistki (zbierały marki). O folksdojczach mówiło się foksy, o szantażystach szmalcownicy. Nawet litera „V”, mająca symbolizować hitlerowskie zwycięstwa, opatrzona została komentarzem: V klasa loterii, milion już padł.

Konspiracyjne pisma, zbiorki satyr, antologie żartów – to było nieco później. Poprzedziła je szeptanka, humorystyka mówiona anonimowego autorstwa; przeznaczona była dla różnych odbiorców, toteż obok żartów wysokiej próby zdarzały się podróbki i rechotliwe wice. Ale one też są ważne – pokazują fragmenty ówczesnego życia, nastroje ulicy. Zdawał sobie z tego sprawę poeta z kręgu Sztuki i Narodu Wacław Bojarski: „Śmiech – zdrowa, wesoła pogarda dla ciemiężyciela – to pierwsza oznaka siły ciemiężonego”.

Przyjrzyjmy się tym oznakom, świadectwom tamtych lat.

– (...)

Wykorzystałeś swoją miesięczną pulę 10 tekstów z POLITYKI dostępnych nieodpłatnie w naszym serwisie.
Pełną treść tego i wszystkich innych artykułów otrzymasz wykupując dostęp do Polityki Cyfrowej.
x

Co tak naprawdę wydarzyło się przed 70 laty?
Jak wyglądało życie i śmierć miasta?

Fascynujący Pomocnik Historyczny POLITYKI o Powstaniu Warszawskim

  • Kalendarium
  • Mapy powstania, frontu i zrzutów
  • Szlaki cichociemnych
  • Relacje i zdjęcia

Najnowsze wydanie Pomocnika Historycznego jest już dostępne online w ramach prenumeraty Polityki Cyfrowej.

Kup teraz

W najnowszym numerze POLITYKI

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną