Dlaczego warto być otwartym na ludzi z innych kultur
Lek na lęk
„Budowa wieży Babel” Martena van Valckenborcha, około 1600 r.
www.bridgemanimages.com

„Budowa wieży Babel” Martena van Valckenborcha, około 1600 r.

Prof. Anna Czajka-Cunico
Leszek Zych/Polityka

Prof. Anna Czajka-Cunico

audio

AudioPolityka Agnieszka Krzemińska - Lek na lęk

Zadaniem badań międzykulturowych jest przejście od analizy szczegółów do wniosków uogólniających, ale wciąż napływają nowe dane, obalając misternie wypracowane syntezy. Czy nie jest tak, że badania międzykulturowe są skazane na błędy lub powierzchowność?
Oczywiście zadania, jakie stawiają sobie badacze, są coraz bardziej skomplikowane, dlatego szwajcarski filozof kultury Elmar Holstein mówi o potrzebie tworzenia modeli pilotażowych, swoistych pomocy w myśleniu. Poza tym konkretne problemy powinny być diagnozowane i rozwiązywane przez całe zespoły specjalistów różnych dziedzin.

W świecie miejsce nadziei zajął wstyd i lęk, ale pani, tłumaczka i znawczyni dzieł Ernsta Blocha, autora „Zasady nadziei”, ciągle ma nadzieję na udany dialog?
Włochy mają jeden z najmniejszych przyrostów naturalnych, a Genua, w której mieszkam, jest demograficznie najstarszym miastem świata, więc wszyscy wiedzą, że ich przyszłość zależy od obcokrajowców, których niemal każdy ma w rodzinie. We Włoszech nie odczuwa się przed nimi lęku takiego jak u nas. Skoro wszystkie prognozy wskazują, że porządek świata się zmienia, czas wspólnie zacząć pielęgnować elementy różnych systemów symbolicznych w kontekście wzajemnych relacji i interpretacji świata. Trzeba mieć nadzieję, że uda się zbudować dobrą przyszłość, czerpiąc z zasobów wszystkich kultur. Do tego poza nadzieją potrzeba jeszcze dalekowzroczności, roztropności – bo stawianie czoła problemom związanym z wielkimi migracjami to nie będzie kaszka z mleczkiem – oraz wielkoduszności, o której jakbyśmy trochę zapomnieli. Kultura to troska o człowieczeństwo, zarówno Innego, jak i nasze własne. Od naszego stosunku do Innych zależy nasze człowieczeństwo i to, czy będziemy sobie mogli patrzeć w oczy.

Nie chodzi chyba o stworzenie jakiejś zuniformizowanej kultury globalnej?
Ależ nie, globalizacja i technologie bez kultury (i różnorodności kultur) prowadzą do barbarzyństwa. Podobnie jak filozof Raúl Fornet-Betancourt uważam międzykulturowość za alternatywę wobec homogenizacji współczesnej cywilizacji i lek na lęk. Może jest w tym rys utopijności, ale utopijność jako nakierowanie ku dobru jest wyróżnikiem gatunku ludzkiego i podstawą działań kulturowych. Nie mogą być dla nich alternatywą przedsięwzięcia oparte na przemocy.

Z tym że agresja jest stałym składnikiem dziejów, choć amerykański psycholog Steven Pinker przekonuje, że dzięki kulturze i prawu jest jej jednak coraz mniej.
Kultura pozwala pokojowo rozwiązywać problemy, tam gdzie pojawia się przemoc, nie ma na nią miejsca. Niestety, nie zmienia to faktu, że Europa i świat nie podejmują wystarczających starań, by rozumnie stawić czoło epokowym, nieuchronnym, a być może opatrznościowym przemianom rzeczywistości. Codziennie w Morzu Śródziemnym – przez niektórych zwanym już martwym – toną setki osób, a ci, którzy ocaleją, po przybiciu do brzegu przechodzą gehennę. Są takimi samymi ludźmi jak my. Całą parą powinniśmy pracować nad organizowaniem wspólnego życia opartego na solidarności i wzajemnym szacunku, bo w tej dziedzinie ludzkość wciąż jeszcze ma niewielkie osiągnięcia. Ci, którzy się w tym odznaczą, powinni mieć Nobla w kieszeni.

rozmawiała Agnieszka Krzemińska

*** 

Prof. Anna Czajka-Cunico – filozofka, kulturoznawczyni i tłumaczka, związana z uniwersytetami w Tybindze, Parmie i Genui, od 2008 r. kieruje Kulturoznawstwem na Wydziale Nauk Humanistycznych UKSW. Głównym obszarem jej zainteresowań są teoria i filozofia kultury, poezja, narracja i teoria obrazu. Autorka wielu publikacji niemiecko- i włoskojęzycznych, po polsku ukazały się „Człowiek znaczy nadzieja” (1991), „Kultury świata w dialogu” (2012), „Wielkie Księgi ludzkości” (2013), „Międzykulturowość i filozofia” (2016).

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj