Pomocnik Historyczny

Cesarz wśród patriarchów

Bizantyjska teokracja

I sobór w Nicei (IV w.), w środku cesarz; fresk Teofanesa z Krety w klasztorze na Świętej Górze Atos, XVI w. I sobór w Nicei (IV w.), w środku cesarz; fresk Teofanesa z Krety w klasztorze na Świętej Górze Atos, XVI w. Getty Images
Bizancjum było teokracją, monarcha skupiał w swym ręku władzę polityczną i religijną. Rzutowało to na relacje państwo–Kościół.
Bizantyński krzyż relikwiarzowy (tzw. enkolpion) z Konstantynopola, XI w.BEW Bizantyński krzyż relikwiarzowy (tzw. enkolpion) z Konstantynopola, XI w.

Pontifex maximus i civitas terrena. Jeszcze współcześnie głowy państw są niekiedy również głowami Kościołów. Ich władza uzasadniana jest wolą Boga i komunikowana społeczeństwu w postaci odrębnych liturgii. Modele te spełniają zasadniczo wymogi teokracji, choć proporcje tego, co we władzy świeckie (potestas), i tego, co święte (sacerdotium), zmieniały się. Uzależnione to było od autorytetu instytucji i zmiennej siły charakteru cesarzy i biskupów.

Z jednej strony podstawą teokracji bizantyńskiej była tradycja rzymska.