Odyseusz (XIII/XII w. p.n.e.). Szpieg z wojny trojańskiej

Mityczny pierwowzór szpiega.

Mityczne oblężenie Troi (Grecy datowali je na okres XIII/XII w. p.n.e.) stoi u początków dziejów Europy. Zazwyczaj kojarzymy je z heroiczną walką twarzą w twarz opisaną w „Iliadzie” Homera. Rzadko zwracamy uwagę na to, że historia wojny trojańskiej to również pochwała sprytu i oszustwa. Opowieść o wojnie, także tej legendarnej, nie może się obyć bez zbierania informacji o przeciwniku i działań kontrwywiadowczych. Najstarsze przekazy z VIII w. p.n.e. oferują nam kilka przykładów takiej aktywności szpiegowsko-wywiadowczej, a także garść opisów działań dezinformacyjnych.

„Iliada” (pieśń 10) podaje, że w efekcie wycofania się Achillesa z walki Trojanie wyszli za mury twierdzy i pierwszy raz od 10 lat nocowali poza miastem. Gdy zapadła noc, wódz Achajów Agamemnon, nie wiedząc, czego się spodziewać po przeciwniku (kto wie, czy Trojanie nie planują nocnego ataku?) – podjął decyzję o wysłaniu ludzi na przeszpiegi do obozu wroga. Na ochotnika zgłosili się Diomedes i Odyseusz (Odys, Ulisses). Obaj wystarczająco szybcy i sprytni, aby poradzić sobie z niecodziennym zadaniem. Diomedes tak opisał swego towarzysza: „Jeśli on pójdzie ze mną, my nawet z ognia płomieni obaj tu powrócimy; on wszystko przewidzieć potrafi” (tłum. Robert R. Chodkowski). I to jest dobra definicja szpiega, który musi spodziewać się niebezpieczeństw i zawsze być dwa kroki przed przeciwnikiem. Udało im się zlikwidować szpiega trojańskiego Dolona, z którego wcześniej wyciągnęli informacje o sytuacji Trojan, układzie ich obozu, sprzymierzeńcach i planach Hektora. To pozwoliło im przeprowadzić brawurowy atak na obrzeża obozu, wymordować oddział Traków, a także ukraść cenne konie. W świecie greckich herosów szpiegowanie często wiąże się z pozyskiwaniem wartościowych zdobyczy.