Niezwykłe dzieje papirologii

Szeleszczące źródła
Pompejański fresk przedstawiający młodą pisarkę (55-79 r.n.e.)
Getty Images/FPM

Pompejański fresk przedstawiający młodą pisarkę (55-79 r.n.e.)

Znaleziony w Medinet Habu i mierzący 54 na 20,5 cm papirus to koptyjski testament z 749 r.
Philippe Maillard/AKG-Images/EAST NEWS

Znaleziony w Medinet Habu i mierzący 54 na 20,5 cm papirus to koptyjski testament z 749 r.

Jeden z ostraków znalezionych w Marei (koło Aleksandrii) tuż obok ruin bazyliki z V w.
Tomasz Derda

Jeden z ostraków znalezionych w Marei (koło Aleksandrii) tuż obok ruin bazyliki z V w.

Papirologia, głównie dzięki napływowi nowych tekstów często w wersjach starszych niż te znane z odpisów, przyczyniła się do rozwoju badań nad antyczną literaturą, filozofią i językami. Ogromne znaczenie miało znalezisko w Herkulanum – podczas wykopalisk jeszcze w XVIII w. w willi nieznanego z imienia rzymskiego intelektualisty natrafiono na pomieszczenie pełne zwojów przysypanych popiołami Wezuwiusza. Przez wieki nie potrafiliśmy ich rozwinąć i odczytać, ale gdy to się już udało, okazało się, że większość księgozbioru stanowią najróżniejsze traktaty filozoficzne. Dzięki najnowszej technice grupa papirologów może debatować nad skomplikowanymi aspektami antycznej filozofii.

Rozwijanie zwęglonych i rozpadających się papirusów, wyłuskiwanie ich z kartonaży, odczytywanie palimpsestów (czyli pergaminów, z których usunięto poprzedni tekst i zapisano je po raz drugi) to oddzielne zagadnienie. Kiedyś papirolog musiał wykazać się niesłychaną precyzją i cierpliwością, a mimo to udawało mu się odczytać tylko część papirusów, dziś badacze wspierają się najnowocześniejszymi technikami (np. fotografią w ultrafiolecie i podczerwieni, synchrotronem). Mało kto wie, że papirologia jest też jedną z lepiej zorganizowanych i zdigitalizowanych dyscyplin humanistyki. – Gdy w latach 70. na uniwersytetach zaczęto na szeroką skalę wykorzystywać komputery, papirolodzy jako jedni z pierwszych humanistów docenili zalety nowego narzędzia. Powstały bazy danych zawierające wszystkie opublikowane dokumenty. Dziś są one dostępne w Internecie i często właśnie od elektronicznej publikacji zaczynamy pracę nad tekstem – mówi prof. Derda.

Dostępność oraz nieustanny napływ nowych materiałów sprawiają, że papirologia jest prężnie rozwijającą się dziedziną, atrakcyjną wśród młodych badaczy, czego najlepszym dowodem jest 350 uczestników odbywającego się w Warszawie XXVII Międzynarodowego Kongresu Papirologicznego. Od 29 lipca nasza stolica stanie się na tydzień światowym centrum papirologii. Jeśli ktoś myśli, że badacze z całego świata będą debatować tylko nad gramatyką, słownictwem i kształtem liter, to się myli, bo znajomość łaciny i greki jest często jedynie kluczem do badań nad antykiem i to zarówno tym wielkim, oficjalnym, państwowym, jak i znacznie bardziej przyziemnym i swojskim.

Rozpustne córki i podłe myszy

O czym pisali do siebie starożytni, możemy przeczy­tać m.in. w listach opublikowanych przed laty przez prof. Annę Świderek w „Życiu codziennym w Egipcie greckich papirusów”. Oto kilka przykładów:

• „Herakles swemu najmilszemu Musajosowi pozdrowienia. Proszę cię, uważaj, iż oddawca tego listu, Dioskoros, został ci przedstawiony. Jest on moim bardzo bliskim przyjacielem. Postępując tak wyświadczysz mi przysługę”.

• „Masz 500 dzbanów wina i poleciłeś je sprzedać. Bądź więc tak dobry i daj szybko skosztować mojemu słudze. Jeśli jest dobre, nie będziemy się spierać o cenę” – pisze Zenon, zarządca majątku Apolloniosa do jednego z przyjaciół.

• „Jeśli wolisz zamykać oczy na złe prowadzenie się twoich córek, to mnie o to nie pytaj, ale starszych kościoła, jak one wyskoczyły krzycząc: chcemy mężów! I jak Lukrę znaleziono u jej gacha...” – pisze z oburzeniem Artemis do swojego męża lub brata.

• „List, który napisałeś do Menona o pieniądzach Kallikona, pogryzły myszy. Bądź więc łaskaw napisać znowu, jak najszybciej, żeby nie zatrzymywać Kallikona”.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj