Sarzanello - najważniejszy zamek na świecie

Twierdza wizjonera
Sarzana, mało znane włoskie miasteczko, leżące niemal nad brzegiem Morza Liguryjskiego, ma na swoim terytorium prawdziwy skarb – świetnie zachowaną fortecę z przełomu XV i XVI wieku, jeden z najważniejszych zabytków architektury militarnej na świecie.
Twierdza Sarzanello łączy w sobie urok średniowiecznego zamku z przemyślaną, naukową koncepcją renesansowych fortyfikacji.
Jan M. Długosz/Materiały prywatne

Twierdza Sarzanello łączy w sobie urok średniowiecznego zamku z przemyślaną, naukową koncepcją renesansowych fortyfikacji.

Forteca, zwana Sarzanello, stoi na niewielkim wzgórzu na północny wschód od miasta, na wysokości około 120 metrów nad poziomem morza. Stosunkowo małe rozmiary nie oddają historycznego znaczenia zamku – Sarzanello jest uważane za pierwszą twierdzę przystosowaną do obrony przed artylerią. Tu kończy się średniowieczna, a zaczyna renesansowa sztuka wojenna. Jednak historyczne przyczyny, dla których wzniesiono zamek w Sarzanie, są równie ciekawe, jak innowacyjna konstrukcja fortecy.

Miasto na sprzedaż

Sarzana, choć niewielka (dziś liczy nieco ponad 20 tys. mieszkańców), miała w przeszłości ogromne znaczenie strategiczne, leży bowiem na skrzyżowaniu dróg wiodących do Ligurii, Toskanii i Emilii-Romanii, w dolinie rzeki Magra, pomiędzy morskim wybrzeżem i pasmem Alp Apuańskich. Ślady pierwszego osadnictwa, jeszcze z czasów neolitu, odkryto w miejscu, w którym stoi dziś forteca, później założono osadę bliżej wybrzeża. Na przełomie tysiąclecia znajdowała się tam ufortyfikowana siedziba miejscowego biskupa. Pierwsze pełniejsze informacje o zamku Sarzanello pochodzą z początku XIV w. Gdzieś pomiędzy rokiem 1314 a 1328 rozkazał wznieść go (lub rozbudować już istniejące umocnienia) słynny Castruccio Castracani. Ten zdeklarowany gibelin (członek stronnictwa procesarskiego we Włoszech, prowadzącego długotrwałe wojny z propapieskimi gwelfami) jest przykładem niewyobrażalnej wręcz kondotierskiej kariery. Wygnany z rodzinnej Lukki Castracani musiał uchodzić za granicę, trafił na dwór króla Anglii, walczył jako najemnik we Flandrii i Francji. Po powrocie do Włoch, dzięki wielkiemu talentowi militarnemu i prowadzeniu bezwzględnej polityki został z cesarskiego nadania wikariuszem rodzinnej Lukki, władcą Pizy i kilkukrotnym pogromcą potężnej Florencji. Być może, gdyby nie przedwczesna śmierć, zdołałby (podobnie jak żyjący wiek później Francesco Sforza) zmienić swoje władztwo w dziedziczne księstwo. Dziś niemal zapomniany, w przeszłości stanowił inspirację dla Machiavellego, autora jego biografii – mało zresztą wiarygodnej historycznie, oraz – ciekawostka – Mary Shelley, która obok słynnego „Frankensteina” napisała również powieść historyczną poświęconą postaci Castracaniego.

Jednym ze skutków rządów Castracaniego było poddanie Sarzany pod władzę Pizy, następnie miasto wraz z przyległościami znalazło się w granicach Republiki Genueńskiej. W roku 1468 pan Sarzany, Lodovico Fregoso sprzedał ją Florencji za ogromną sumę 35 tysięcy florenów. Miasto stało się kością niezgody w stosunkach pomiędzy dwiema potęgami, a licząca zaledwie stu ludzi załoga Sarzanello nie mogła zapewnić lojalności ludności wobec odległej metropolii. Kiedy syn Lodovica, Agostino, postanowił powtórnie sprzedać miasto, tym razem genueńskiemu Banco di san Giorgio, wybuchła wojna. Medycejska Florencja, odzyskująca polityczne znaczenie po wojnie Pazzich, zademonstrowała siłę zbrojnie odbierając swoją własność – w czerwcu 1487 roku, po trwającej ponad miesiąc obronie i zniszczeniu murów Sarzany, miasto poddało się Wawrzyńcowi Wspaniałemu, ponoć biorącemu osobisty udział w szturmach.

Stolarz, muzyk, architekt

I tu rozpoczyna się właściwa historia fortecy Sarzanello w kształcie, jaki możemy oglądać dziś. Odbudowę zniszczonych fortyfikacji miasta powierzono dwóm włoskim architektom, których nazwiska znamy. Byli to Francesco di Giovanni i Luca da Caprina. O tym pierwszym wiemy nieco więcej. Jako budowniczy specjalizował się w wykonywaniu drewnianych modeli zaprojektowanych konstrukcji (częsta ówcześnie praktyka, stosowana nie tylko w architekturze, ale i w stoczniach), znano go również jako zdolnego muzyka. Brał udział w oblężeniu Volterry w 1472 r., następnie zaś w budowie medycejskiego zamku, dominującego do dziś nad panoramą tego toskańskiego miasta. Wzmacniał też fortyfikacje Florencji w czasie wojny Pazzich.

Przełomowe koncepcje zastosowane w Sarzanie i Sarzanello nie powstały rzecz jasna w intelektualnej próżni – w roku 1480 zostało wydane dzieło „Trattati di Archittectura Ingegneria e Arte Militare”, w której Francesco di Giorgio Martini proponował nowe rozwiązania, mające uczynić fortyfikacje bardziej odpornymi na ostrzał artyleryjski. 

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną