Historia

Drogi do dyktatury

Przyczyny i skutki zamachu majowego

Józef Piłsudski na moście Poniatowskiego, 13 maja 1926 r. Marszałek opanował Warszawę po trzydniowych walkach. Józef Piłsudski na moście Poniatowskiego, 13 maja 1926 r. Marszałek opanował Warszawę po trzydniowych walkach. Forum
W 2016 r. minie dziewięćdziesiąta rocznica zamachu majowego. Obalenie legalnego porządku Rzeczpospolitej i stopniowe osuwanie się w rządy dyktatorskie to najbardziej kontrowersyjny, ostatni rozdział w biografii Józefa Piłsudskiego, największego polskiego męża stanu w minionym stuleciu. Dziś szczególnie dający do myślenia.
Portret reprezentacyjny Marszałka pędzla Stanisława Zawadzkiego, 1934 r.Forum Portret reprezentacyjny Marszałka pędzla Stanisława Zawadzkiego, 1934 r.

Ostatnich lat życia Marszałka nie zrozumie się bez uwzględnienia jego ofiarnej, 30-letniej walki o wolną i suwerenną Polskę. Tak się zresztą składa, że na tym szlaku inne daty zakończone szóstką również oznaczały bardzo ważne wydarzenia. I tak na przykład 1886 r. przyniósł przygotowania do zamachu na cara Aleksandra III. Uczestniczył w nich najstarszy z braci Piłsudskich, Bronisław. Drobną przysługę oddał konspiratorom także Józef, niemający pojęcia o całym spisku. Ale po odkryciu przygotowań przez policję także on trafił na pięć lat na Sybir. Przesądziło to o całym jego życiu. Został rewolucjonistą.

Po powrocie z zesłania wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, walczącej o niepodległą i sprawiedliwą społecznie Polskę. Szybko został jej liderem. Kierował walką w 1905 r., kiedy zabór rosyjski ogarnął wielki, ogólnonarodowy bunt przeciwko caratowi. Chciał go przerodzić w rewolucyjną wojnę z caratem o własne, suwerenne państwo. Sukcesy rewolucji w Rosji wyzwoliły jednak w masach, także wśród działaczy PPS, przekonanie o potrzebie współdziałania z rewolucjonistami rosyjskimi. A rewolucji, która spajała Polskę i Rosję, Piłsudski sobie nie życzył. Od najmłodszych lat aż po schyłek życia właśnie Rosję uważał za największego wroga Polski, niezależnie od panującego w niej ustroju.

Swe plany, począwszy od 1906 r., związał już nie z rewolucją, a wielką wojną europejską. Wierzył, że otworzy ona przed Polakami szansę wywalczenia własnego państwa.

Polityka 1/2.2016 (3041) z dnia 27.12.2015; Historia; s. 98
Oryginalny tytuł tekstu: "Drogi do dyktatury"

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Nauka

Skąd dramatyczne wahania liczby infekcji covid-19?

Czym tłumaczyć gwałtowny spadek raportowanych zakażeń koronawirusem? Rozmawiamy z dr. Franciszkiem Rakowskim z ICM, który modeluje przebieg pandemii od samego jej początku.

Karol Jałochowski
26.11.2020