Historia

Jak odrodziła się wolna Polska

Jak odrodziła się wolna Polska.  Wydanie specjlne Polityki 2/2008. Jak odrodziła się wolna Polska. Wydanie specjlne Polityki 2/2008. Polityka
Kalendarium najważniejszych wydarzeń z lat 1918 - 1923.

1918

  • 3 marca · Podpisanie w Brześciu Litewskim traktatu pokojowego pomiędzy państwami centralnymi a bolszewicką Rosją.
  • 4 kwietnia · Rada Regencyjna powołuje drugi rząd z Janem Kantym Steczkowskim jako premierem.
  • 21 maja · Ultimatum Naczelnego Dowództwa Frontu Wschodniego (Ober-Ost) i w następstwie rozbrojenie przez Niemcy Korpusów Polskich.
  • 3 czerwca · Deklaracja premierów Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch, stwierdzająca m.in., iż „utworzenie Polski zjednoczonej i niepodległej, z dostępem do morza, stanowi jeden z warunków pokoju trwałego i sprawiedliwego".
  • Lipiec · Utworzenie w Wielkopolsce, z inicjatywy endecji, Centralnego Komitetu Obywatelskiego (CKO) z programem pokojowego przejęcia władzy.
  • 29 sierpnia · Dekret Rady Komisarzy Ludowych RSFRR o anulowaniu traktatów rozbiorowych.
  • 13 września · W trakcie audiencji u prezydenta Stanów Zjednoczonych Roman Dmowski i Ignacy Jan Paderewski przedstawiają aspekt terytorialny odbudowy niepodległego państwa polskiego.
  • 28 września · Układ między rządem francuskim a KNP o uznaniu Armii Polskiej we Francji (błękitna armia) za jedyną, samodzielną, sojuszniczą i współwalczącą armię polską.
  • 4 października · Gen. Józef Haller obejmuje dowództwo Armii Polskiej we Francji.
  • 7 października · Manifest Rady Regencyjnej z zapowiedzią utworzenia rządu reprezentującego najszersze warstwy narodu i kierunki polityczne.
  • 12 października · Organizacje polskie w Rzeszy Niemieckiej wydają wspólne oświadczenie z żądaniem odbudowy państwa polskiego, obejmującego ziemie wszystkich trzech zaborów.
  • 23 października · Rada Regencyjna, bez konsultacji z władzami obu okupacji, powołuje rząd Józefa Świeżyńskiego.
  • 28 października · Utworzenie w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej (PKL), z zadaniem przejęcia władzy na ziemiach okupacji austriackiej.
  • 31 października · Uderzenie wojsk Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej na Lwów; początek krwawych walk polsko-ukraińskich. · Faktyczne przejęcie władzy przez PKL w Krakowie i Galicji Zachodniej.
  • 3 listopada · Odezwa premiera Świeżyńskiego z zapowiedzią utworzenia rządu ogólnonarodowego.
  • 5 listopada · Porozumienie między polską Radą Narodową w Cieszynie a czeskim Národnim Výborem w sprawie podziału Zaolzia.
  • 7 listopada · Utworzenie w Lublinie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim jako premierem.
  • 9 listopada · Abdykacja cesarza Wilhelma II.
  • 10 listopada · Przybycie zwolnionego z internowania Józefa Piłsudskiego do Warszawy.
  • 11 listopada · W Compiegne państwa Ententy podpisują z Niemcami układ o zawieszeniu broni.· Józef Piłsudski przejmuje z rąk Rady Regencyjnej władzę naczelną nad wojskiem (Polnische Wehrmacht).
  • 12 listopada · Oświadczenie Piłsudskiego o przystąpieniu do formowania rządu na prośbę Rady Regencyjnej.
  • 14 listopada · Rada Regencyjna przekazuje władzę Józefowi Piłsudskiemu i się rozwiązuje.
  • 16 listopada · Józef Piłsudski jako naczelny dowódca wojsk polskich notyfikuje państwom Ententy powstanie niepodległego państwa polskiego.
  • 17 listopada · Powstaje rząd Jędrzeja Moraczewskiego.
  • 21 listopada · Wyparcie wojsk ukraińskich ze Lwowa.
  • 22 listopada · Dekret o Najwyższej Władzy Reprezentacyjnej Republiki Polskiej; Józef Piłsudski obejmuje urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa.
  • 24 listopada · Utworzenie we Lwowie Tymczasowego Komitetu Rządzącego, który podporządkowuje się bezpośrednio rządowi w Warszawie.
  • 3-5 grudnia · W Poznaniu obraduje Sejm Dzielnicowy, reprezentujący ludność polską z całej Rzeszy Niemieckiej.
  • 7 grudnia · Rozkaz Józefa Piłsudskiego o jednolitości sił zbrojnych.
  • 27 grudnia · Wybuch powstania wielkopolskiego.
  • Grudzień · Apel Józefa Piłsudskiego do KNP o porozumienie w kwestii wspólnego występowania wobec Ententy. · Sejm dzielnicowy w Poznaniu wyłania Naczelną Radę Ludową jako wspólną reprezentację Polaków zaboru pruskiego. · Na Kubaniu powstaje 4 Dywizja Strzelców pod dowództwem gen. Lucjana Żeligowskiego, formalnie wchodząca w skład Armii Polskiej we Francji.


1919

  • 1 stycznia · Nieudana próba polskiego powstania w Wilnie przeciwko okupacji niemieckiej miasta.
  • 4 stycznia · Zajęcie Wilna przez Armię Czerwoną i proklamowanie Litewskiej Republiki Rad.
  • 4/5 stycznia · Próba zamachu stanu podjęta w Wilnie przez grupę spiskowców kierowaną przez płk. Mariana Januszajtisa; wprowadzenie stanu wyjątkowego.
  • 15 stycznia · Głównodowodzącym tzw. armii wielkopolskiej, sformowanej z powstańców, zostaje gen. Józef Dowbór-Muśnicki.
  • 16 stycznia · Upadek rządu premiera Moraczewskiego; nowy gabinet tworzy Ignacy Jan Paderewski.
  • 18 stycznia · Początek obrad paryskiej konferencji pokojowej z udziałem delegacji polskiej.
  • 23 stycznia · Oddziały czeskie, przy cichym poparciu Francji, łamiąc porozumienie z 5 listopada 1918 r., wkraczają na ziemie Śląska Cieszyńskiego i zajmują większość jego polskiej części.
  • 26 stycznia · Wybory do Sejmu Ustawodawczego (na obszarze Królestwa i Galicji Zachodniej).
  • Styczeń · Początek formowania na obszarach między Wołgą a Uralem i na Syberii 5 Dywizji Strzelców Polskich pod dowództwem Waleriana Czumy, formalnie wchodzącej w skład Armii Polskiej we Francji.
  • 3 lutego · Zaprzestanie walk i zawieszenie broni na Śląsku Cieszyńskim.
  • 5 lutego · Podpisanie w Białymstoku umowy polsko-niemieckiej dotyczącej zasad ewakuacji wojsk Ober-Ostu i przebiegu linii demarkacyjnej.
  • 14 lutego · Pod Berezą Kartuską ma miejsce pierwsza potyczka oddziałów polskiej samoobrony z regularną jednostką Armii Czerwonej; początek niewypowiedzianej wojny polsko-bolszewickiej.
  • 16 lutego · Pod naciskiem Francji Niemcy przyjmują warunki zawieszenia broni w Wielkopolsce; koniec akcji powstańczej.
  • 20 lutego · Rezygnacja Józefa Piłsudskiego z funkcji Tymczasowego Naczelnika Państwa; Sejm Ustawodawczy powierza mu urząd Naczelnika Państwa do momentu uchwalenia konstytucji.
  • Luty · Tzw. rozejm w Trewirze, w którym Niemcy zmuszone zostają do uznania sukcesu powstania wielkopolskiego; pod naciskiem Francji uzgodniona zostaje linia demarkacyjna, która stanie się podstawą rozgraniczenia polsko-niemieckiego.
  • 15 kwietnia · Uchwała KNP o swej likwidacji (faktycznie Komitet istniał do 15 sierpnia 1919, tj. do chwili powołania oficjalnych przedstawicieli RP przy rządach państw Ententy).
  • 16-21 kwietnia · Zwycięskie walki o Wilno.
  • 22 kwietnia · Odezwa Józefa Piłsudskiego „Do mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego" z sugestią federacyjnego rozwiązania konfliktu polsko-litewskiego.
  • 29 kwietnia · Sejm RP podejmuje uchwałę o przyłączeniu ziem północno-wschodnich wraz z Wilnem do Polski.
  • Kwiecień-Czerwiec · Przewiezienie do kraju z Francji błękitnej armii.
  • 25 czerwca · Rada Najwyższa Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych (RNMSiS) zatwierdza decyzję o przekazaniu pod polski zarząd ziem Galicji Wschodniej (po rzekę Zbrucz).
  • 28 czerwca · Podpisanie w Wersalu traktatu pokojowego z Niemcami; obszar Gdańska z okolicą zostaje wyłączony z Prus jako Wolne Miasto Gdańsk.
  • 31 lipca · Sejm Ustawodawczy RP ratyfikuje traktat pokojowy z Niemcami.
  • 16 sierpnia · Na Górnym Śląsku wybucha pierwsze powstanie.
  • 1 września · Podpisanie w Warszawie układu rozejmowego między rządem RP a Dyrektoriatem Ukraińskiej Republiki Ludowej, ustalającego linię rozgraniczenia na rzece Zbrucz.
  • 21 listopada · RNMSiS podejmuje uchwałę o przekazaniu Polsce na 25 lat mandatu nad Galicją Wschodnią.
  • 2 grudnia · Podpisanie wstępnego porozumienia między Polską a Ukraińską Republiką Ludową (Symonem Petlurą).
  • 8 grudnia · RNMSiS przyznaje rządowi RP prawo do organizowania administracji na ziemiach wschodnich do rzeki Bug.
  • 13 grudnia · Powołanie rządu Leopolda Skulskiego.


1920

  • 10 lutego · Symboliczne zaślubiny Polski z Bałtykiem (gen. Józef Haller w Pucku).
  • 21 kwietnia · Podpisanie w Warszawie polsko-ukraińskiej umowy o wzajemnym uznaniu oraz konwencji wojskowej w sprawie wspólnej ofensywy przeciwko bolszewikom (tzw. umowa Piłsudski-Petlura).
  • 25 kwietnia · Tzw. zagon na Koziatyn, początek polskiej ofensywy na Ukrainie (wyprawa kijowska).
  • Kwiecień · Parafowanie w Tbilisi projektu polsko-gruzińskiego sojuszu wojskowego.
  • 9 maja · Wojska polskie wkraczają do Kijowa.
  • 26 maja · Początek sowieckiej kontrofensywy na Ukrainie.
  • 23 czerwca · Powołanie rządu Władysława Grabskiego.
  • Lipiec · Ofensywa Armii Czerwonej.
  • 1 lipca · Sejm RP powołuje Radę Obrony Państwa, najwyższą władzę na czas wojny.
  • 10 lipca · Delegacja rządu RP podpisuje w Spa układ z państwami Ententy, zobowiązujący do zawarcia umowy rozejmowej z sowiecką Rosją i sowiecką Ukrainą.
  • 11 lipca · Przegrany plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach.
  • 24 lipca · Powstaje rząd Wincentego Witosa.
  • 28 lipca · Konferencja Ententy w Spa uznaje zabór przez Czechosłowację polskiej części Śląska Cieszyńskiego.
  • 30 lipca · Utworzenie w Białymstoku Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski z Julianem Marchlewskim na czele, tzw. rewkomu białostockiego.
  • 13-16 sierpnia · Zwycięska Bitwa Warszawska; przejście wojsk polskich do kontrofensywy.
  • 14 sierpnia · Początek polsko-bolszewickich rokowań rozejmowych w Mińsku.
  • 19-25 sierpnia · Drugie powstanie śląskie.
  • 2 września · Koniec mińskiej fazy polsko-bolszewickich rokowań rozejmowych.
  • 20-28 września · Bitwa nadniemeńska, zwycięskie finalne starcie wojny polsko-bolszewickiej.
  • 21 września · Początek nowej fazy rokowań pokojowych Polski z RSFRR i USRR w Rydze.
  • 7 października · Podpisanie w Suwałkach polsko-litewskiego porozumienia o rozejmie.
  • 9 października · Wojska gen. Lucjana Żeligowskiego zajmują Wilno (tzw. bunt Żeligowskiego).
  • 12 października · Powołanie rządu tzw. Litwy Środkowej. · Podpisanie w Rydze umowy o preliminariach pokojowych.
  • 18 października · Zawieszenie działań zbrojnych na froncie polsko-sowieckim.
  • 29 listopada · Zawieszenie broni na froncie walk polsko-litewskich.


1921

  • 19 lutego · Podpisanie w Paryżu polsko-francuskiej konwencji wojskowej (sojusz polsko-francuski).
  • 3 marca · Podpisanie polsko-rumuńskiej konwencji w sprawie przymierza obronnego.
  • 17 marca · Sejm RP uchwala ustawę zasadniczą, tzw. konstytucję marcową.
  • 18 marca · Podpisanie w Rydze między Polską a RSFRR i USRR traktatu o pokoju definitywnym.
  • 20 marca · Zmanipulowany plebiscyt na Górnym Śląsku (zwiezienie przez Niemcy 200 tys. osób niezwiązanych ze Śląskiem).
  • 2 maja-5 lipca · Trzecie powstanie śląskie.
  • 19 września · Powstaje rząd Antoniego Ponikowskiego.
  • 12 października · Rada Ligi Narodów podejmuje decyzję o podziale Górnego Śląska (Polska otrzymuje 29 proc. obszaru plebiscytowego).
  • 29 listopada · Liga Narodów określa linię rozgraniczenia między tzw. Litwą Środkową a Litwą (Kowieńską).


1922

  • 8 stycznia · Wybory parlamentarne na tzw. Litwie Środkowej; wyłonienie Sejmu Wileńskiego.
  • 20 lutego · Uchwała Sejmu Litwy Środkowej (Wileńskiego) o wcieleniu Wileńszczyzny do Polski.
  • 10 marca · Premier Antoni Ponikowski tworzy nowy rząd.
  • 6 kwietnia · Sejm Ustawodawczy RP uznaje postanowienie Sejmu Wileńskiego i uchwala objęcie władzy państwowej nad Ziemią Litewską.
  • 16 kwietnia · Podpisanie w Rapallo koło Genui sowiecko-niemieckiego układu politycznego.
  • 28 czerwca · Powołanie rządu Artura Śliwińskiego.
  • 31 lipca · Powstaje rząd RP z Julianem Nowakiem jako premierem.
  • 5 listopada · Wybory do Sejmu RP.
  • 9 grudnia · Gabriel Narutowicz pierwszym prezydentem odrodzonej Polski.
  • 16 grudnia · Powołanie rządu gen. Władysława Sikorskiego.


1923

  • 14 marca · Decyzja Rady Ambasadorów o rozgraniczeniu tzw. pasa neutralnego między Polską a Litwą i akceptacji granic wschodnich Rzeczpospolitej zgodnie ze status quo (traktatem ryskim).
  • 15 marca · Podpisanie w Paryżu przez konferencję ambasadorów Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Japonii protokołu dodatkowego do wersalskiego traktatu pokojowego, aktualizującego jego tekst o decyzję w sprawie wschodniej granicy Polski. Faktyczny koniec procesu ustalania granic państwa (pozostałe pomniejsze postulaty dotyczące rozgraniczenia z Czechosłowacją utknęły w Lidze Narodów).
Reklama

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Kraj

Polsat skręca w prawo

Adam Hofman powiedział niedawno w TVP Info, że nie da się jednym przekazem dotrzeć do wszystkich, że PiS potrzebna jest jeszcze jedna prywatna „telewizja publiczna light”. Czy Polsat właśnie się nią staje?

Anna Dąbrowska
27.11.2018
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną