Czarnoskóry poseł w polskim parlamencie

Kolega
Przeciwwaga dla posła Johna Godsona? Kim właściwie jest poseł Killion Munyama?
Tego, że Killion jest czarny, pewnie już by nikt nie pamiętał, gdyby w Karczewie po każdych wyborach nie pojawiały się desanty zdumionych dziennikarzy.
Adam Ciereszko/PAP

Tego, że Killion jest czarny, pewnie już by nikt nie pamiętał, gdyby w Karczewie po każdych wyborach nie pojawiały się desanty zdumionych dziennikarzy.

Killion z żoną Elżbietą i dziećmi: Jeffem, Pamelą i Filipem.
Archiwum prywatne

Killion z żoną Elżbietą i dziećmi: Jeffem, Pamelą i Filipem.

Dzień dobry, dzwonię z tygodnika POLITYKA. Chciałam o panu napisać. To ciągle u nas coś wyjątkowego, gdy posłem zostaje ktoś cz...

– Czarnoskóry? Dobrze, spotkajmy się jutro.

Listopad 1981 r. Pierwsze najsilniejsze wspomnienie z lotniska: ciemność. W Zambii słońce wschodzi o szóstej, zachodzi o 18. W Polsce o 16.30 zapalają latarnie. Kilka dni później: coś leci z nieba. Związek Radziecki zaatakował? Nie, to śnieg. Jedno z pierwszych poznanych polskich słów: Murzyn. Zambijczyk, kolega ze Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie obcokrajowcy przygotowują się do nauki na wyższych uczelniach, uczula Killiona, że jeśli będą tak na niego mówić, ma się nie uśmiechać, bo to określenie rasistowskie. Killion został nazwany w ten sposób kilka godzin później.

Encyklopedia popularna PWN: Murzyni, potoczne określenie ludzi o czarnym kolorze skóry należących do rasy czarnej. Do XVI w. obszar zasiedlenia – Afryka na pd. od Sahary i Etiopii; pochodzenie sporne, silnie zróżnicowani językowo, kulturowo i antropologicznie; w XVI–XIX w. wskutek handlu niewolnikami wywieziono z Afryki do obu Ameryk kilkadziesiąt mln M.; ich potomkowie stanowią czarną ludność tego kontynentu.

– Co złego jest w słowie Murzyn?

– Pochodzenie. Kojarzy się z angielskimi słowami Negro, nigger, pogardliwymi określeniami czarnoskórego niewolnika. Poza tym „Sto lat za Murzynami” i tak dalej. Przecież świetnie pani wie, co to znaczy.

Słowo Murzyn nie jest spokrewnione z angielskim nigger. Jak tłumaczy prof. Marek Łaziński, językoznawca, jest ono kontynuacją prasłowiańskiego murin i łacińskiego maurus – czarny. „Tą nazwą w starożytnym Rzymie określano mieszkańców północnej Afryki. W językach nowożytnych słowa wyrosłe z tego rdzenia: niemieckie Mohr, angielskie Moor, rosyjskie mavr czy czeskie mouřenin oznaczały człowieka o skórze ciemniejszej niż skóra Włochów czy Greków bez rozróżnienia między ciemnymi Arabami i potomkami Berberów a czarnymi Afrykańczykami z krajów położonych bardziej na południe – pisze Łaziński w artykule „»Murzyn« zrobił swoje, czy »Murzyn« może odejść? Historia i przyszłość słowa »Murzyn« w polszczyźnie”. W Polsce to określenie pojawia się w XIV w. Masowy handel ludźmi zaczyna się dopiero 200 lat później. Wraz z nim powstają określenia niewolników. „Najbardziej przyczynił się do stygmatyzacji słowa Murzyn automatyzm tłumaczenia angielskiego Negro, a nie skojarzenia polskie” – diagnozuje prof. Łaziński. „Nie bez znaczenia jest fakt, że czarnoskórzy Polacy i mieszkający w Polsce czarnoskórzy obcokrajowcy w ogromnej większości najpierw uczyli się angielskiego, a potem dopiero polskiego”.

Fakt, wielu Polaków używa tego określenia bez złych intencji. Ale też wielu bez refleksji powtarza powiedzenia, w których sposób użycia słowa Murzyn sprawia, że nabiera ono obraźliwego wydźwięku. Językoznawcy ostatnio przyznają, że niezależnie od historii języka kontekst socjologiczny i kulturowy tego określenia stał się niekorzystny. – Poza tym, jeśli ktoś nie chce być w ten sposób nazywany, trudno go przekonywać, że to dobre określenie – przyznaje prof. Ireneusz Bobrowski, szef Instytutu Języka Polskiego w Krakowie, który jeszcze kilka lat temu był zdania, że słowa Murzyn należy bronić. Marek Łaziński zgadza się, że w słownikach i encyklopediach przydałaby się przynamniej informacja, iż dla niektórych to określenie obraźliwe.

***

Jesień 1991 r. Killion Munyama, doktor nauk ekonomicznych Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, bierze za żonę Elżbietę. Wesele jest u niej, w świetlicy spółdzielczej w Karczewie, dziś powiat Grodzisk Wielkopolski. Żona mówi o mężu czarnoskóry lub ciemnoskóry.

Elżbieta jest nauczycielką biologii i informatyki. Mają dzieci: Jeffreya, Pamelę i Filipa (Mulat to dobre słowo – Elżbieta nie przypomina sobie, by słyszała je użyte w sposób obraźliwy).

Kiedyś, zanim poznała Killiona, Elżbieta mówiła tak jak większość ludzi w Polsce. Całkiem możliwe, że nawet gdy zapowiadała rodzicom, że przyjedzie do niej nowy kolega, użyła tego nielubianego dziś słowa. Rodzice to rolnicy.

Teraz Elżbieta stara się korygować, zwracać uwagę, gdy ktoś w rozmowie z nią wyraża się niedelikatnie. Znajomych jednak na ogół korygować nie musi. Aleksander Frąckowiak, sołtys Karczewa, z zawodu spawacz: – Czarnoskóry to jakoś ładniej niż Murzyn, lepiej w uchu brzmi.

Najsilniejszy stres Elżbieta przeżyła z powodu Jeffa, dziś 21-latka. W szkole dzieci mówiły do niego: Murzynek. Denerwował się, bo w domu się tak nie mówiło. Ale najbardziej obrzydliwie wyzwany został przez osobę dorosłą – nauczycielkę. Pamela, 18-latka, ani Filip, 10-latek, niczego takiego nie przeżyli.

Przez dzieci, uważa Elżbieta, najlepiej widać, jak się zmieniamy.

Denerwowała się jeszcze w 2002 r. Wójt gminy namawiał Killiona, żeby kandydował do rady powiatu. – Mąż był lubiany, ale wybory to otwarte wystawienie się na ocenę innych. Dzieci były małe, nie wiedzieliśmy, co będzie, jak się pokażą ulotki. Nie chcieliśmy ich wystawiać na rasistowskie komentarze. Rasistowskich komentarzy nie było. Killion zdobył 210 głosów, najwięcej na swojej liście. Gazety pisały o sensacyjnym zwycięstwie czarnoskórego kandydata (jedna starsza sąsiadka zaczepiła Killiona, że przykro jej, że piszą tak brzydko; że Murzyn było przecież grzeczniej).

W następnych latach, w kampanii samorządowej, czy ostatnio, parlamentarnej, Elżbieta o rasizmie myślała coraz mniej.

Uniwersalny słownik języka polskiego: czarnoskóry książk. mający czarną skórę, „Czarnoskórzy mieszkańcy Afryki”; czarnoskóry, czarnoskóra w użyciu rzecz. książk. Murzyn, Murzynka

Czytaj także

Ważne w kraju

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną