Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 11,90 zł!

Subskrybuj
Kultura

Ostatnia metafora Baumana

Retrotopia: pośmiertna lekcja słynnego polskiego socjologa

Od momentu przejścia na emeryturę w 1990 r. Zygmunt Bauman napisał 40 książek. Od momentu przejścia na emeryturę w 1990 r. Zygmunt Bauman napisał 40 książek. Bartłomiej Kudowicz / Forum
W pośmiertnie wydanej książce Zygmunt Bauman zostawił nam jeszcze jedno słowo przydatne do opisania naszego świata wzajemnej nieufności, niewiary w przyszłość i idealizowania przeszłości: retrotopia.
Akwarela Paula Klee „Angelus Novus” z 1920 r., do której odwoływał się Zygmunt Bauman.Fine Art Images/Heritage Images Akwarela Paula Klee „Angelus Novus” z 1920 r., do której odwoływał się Zygmunt Bauman.

9 stycznia odszedł do „płynnej wieczności” Zygmunt Bauman. Nie doczekał ukazania się ostatniej, jak się okazało, swojej książki, która brytyjską premierę miała jeszcze w tym samym miesiącu. „Retrotopia”, bo o niej mowa, to z pewnością pożegnanie wielkiego socjologa nie tylko ze światem, ale także ostateczny rozrachunek z własnym intelektualnym dziedzictwem. Książka „gęsta”, bezwzględna w diagnozach, przypominająca tren żałobny i lament, tyle tylko, że dedykowany nie zmarłej osobie, ale pewnej formie utraconej kultury – ufającej, że przyszłość daje nadzieję.

Nawet struktura tej niewielkiej pracy przypomina klasyczny porządek epicedium: zaczyna się od wyjawienia przyczyny bólu, by przejść do wyliczenia cech i zasług zmarłego, następnie opłakiwać stratę i wreszcie szukać pocieszenia i dać moralne pouczenie. To ostatnie, co pewnie będzie dla wielu zaskakujące, płynie na końcowych kartach książki z ust… papieża Franciszka i słów jego gorącego apelu z 6 maja 2016 r. o budowanie kultury dialogu. Bauman, w pełni solidaryzując się ze słowami papieża, kreśli ostatnie zdanie książki, które brzmi: „W o wiele większym stopniu niż kiedykolwiek my – zamieszkujący Ziemię – albo podamy sobie ręce, albo wykopiemy wspólny grób”. Kosmopolitycznie zintegrowana ludzkość to nie idea polityczna, ale apel do nas wszystkich, abyśmy wyrwali się z podszeptów retrotopii opisywanej w żałobnym Baumanowym pożegnaniu.

Co znaczy jednak termin retrotopia? Zygmunt Bauman był przekonany, że sam go stworzył, łącząc „utopię” z „retro” i odwołując się do akwareli Paula Klee i jej interpretacji przez Waltera Benjamina, która posłużyła mu z kolei do stworzenia figury intelektualnej słynnego Anioła Historii.

Polityka 9.2017 (3100) z dnia 28.02.2017; Kultura; s. 80
Oryginalny tytuł tekstu: "Ostatnia metafora Baumana"

Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Reklama