Konsument osierocony przez państwo

Prawo i pięść
Od tego, żeby niewidzialna ręka rynku nie waliła nas pięścią po głowie, jest państwo. Nasze państwo albo jest wobec tej pięści bezsilne, albo wręcz staje po stronie silniejszego. Czyli korporacji, a nie poszkodowanych przez nie klientów.
Problem w tym, że często nie możemy korzystnych dla nas przepisów wyegzekwować, dochodzenie racji w sądzie trwa latami.
Angelo Cavalli/Getty Images

Problem w tym, że często nie możemy korzystnych dla nas przepisów wyegzekwować, dochodzenie racji w sądzie trwa latami.

Biuro pomocy prawnej powołane z inicjatywy Andrzeja Dudy. Prezydent pomoże?
Karol Serewis/EAST NEWS

Biuro pomocy prawnej powołane z inicjatywy Andrzeja Dudy. Prezydent pomoże?

Wobec bezsilności albo nawet obojętności państwa narasta coraz większa złość obywateli, „wkurw” – jak mówią młodzi. Tę złość dobrze usiłuje zagospodarować prezydent elekt, organizując biuro porad prawnych dla poszkodowanych. Zgłaszających się tam ludzi łączy poczucie, że państwo jest wobec nich nie fair.

Słaba strona

A przecież w gospodarce rynkowej to my, konsumenci, mieliśmy być najważniejsi. Chroni nas coraz lepsze, teraz także europejskie, prawo. Problem w tym, że często nie możemy tych korzystnych dla nas przepisów wyegzekwować, dochodzenie racji w sądzie trwa latami. Tej sądowej drogi przez mękę nie musi jednak pokonywać druga strona.

Korporacjom, takim jak dostawcy usług masowych (prądu, wody, telekomunikacyjnych itp.), oraz instytucjom finansowym państwo stworzyło szybką ścieżkę odzyskiwania należności od niesolidnych dłużników. Taki bypass w niedrożnym systemie dochodzenia do sprawiedliwości. Ich sprawy przeciwko klientom są rozstrzygane błyskawicznie. W dodatku te wielkie, często międzynarodowe, firmy są w nich nie tylko stroną, ale coraz częściej także sędziami. Konsumenci na polskim rynku są stroną dużo słabszą.

Gdy zwykły człowiek winien jest pieniądze korporacji, to ona może wyegzekwować je błyskawicznie. Pomaga jej w tym aparat sprawiedliwości, z góry zakładając, że roszczenie poszkodowanego jest bezsporne, co nie zawsze bywa prawdą. Ale kiedy uzasadnione pretensje finansowe wobec firmy telekomunikacyjnej, ubezpieczyciela czy banku ma zwykły człowiek, czeka go droga przez mękę, kilka lat kosztownego procesu. Nierównoprawność w egzekwowaniu prawa staje się coraz bardziej rażąca.

Anna W. o należne jej pieniądze na rehabilitację walczy z firmą ubezpieczeniową od kilku lat. Cynicznie mówiąc, nie ma nic lepszego do roboty. Od wypadku nie jest w stanie poruszać się samodzielnie, o opuszczeniu mieszkania na czwartym piętrze bez pomocy nie ma mowy, o poruszaniu się po nim, również. Z planów pójścia na studia musiała zrezygnować. Opiekuje się nią matka, walczy w imieniu córki przynajmniej o pieniądze.

Wypadek zdarzył się dziewczynie tuż przed planowanym ślubem. Wraz z przyszłą teściową miała udać się po ostatnie zakupy. Teściowa prowadziła, doszło do poważnego wypadku, w którym najbardziej ucierpiała Anna. Badanie krwi kierowcy wykazało obecność alkoholu. Ubezpieczyciel uznał, że Anna jest za to współodpowiedzialna. Zanim wsiadła do samochodu, powinna była sprawdzić, czy teściowa jest trzeźwa. Zaproponował ofierze wypadku połowę odszkodowania, czyli – 115 tys. zł. Oraz rentę w wysokości 1400 zł.

Sąd nie dopatrzył się w nietrzeźwości niedoszłej teściowej winy dziewczyny. Uznał, że należy jej się 700 tys. zł zadośćuczynienia plus odsetki. Przyznał też Annie 6 tys. zł miesięcznej renty na rehabilitację. Ubezpieczyciel się odwołał, sprawa nie jest zakończona. Do ślubu oczywiście nie doszło.

Kara nie pomaga

Panią Teresę J. potrąciła ciężarówka, gdy jechała rowerem. Wina nietrzeźwego kierowcy auta była bezsporna, nikt jej zresztą nie kwestionował. Właściciel samochodu miał wykupioną polisę od odpowiedzialności cywilnej (OC), sprawa wydawała się prosta. Także Teresie J., która do tej pory na skutek wypadku pozostaje osobą niezdolną do samodzielnego funkcjonowania. Dziećmi opiekuje się mąż.

Ubezpieczyciel, u którego kierowca ciężarówki wykupił polisę OC, wypłacił Teresie J. 100 tys. zł. Stwierdził, że więcej jej się nie należy. Poszkodowana uznała sumę zadośćuczynienia za rażąco niską. W rekordowo krótkim jak na polskie warunki czasie, po dwóch latach od złożenia pozwu, sąd zasądził na rzecz ofiary wypadku 600 tys. zł oraz 5 tys. zł comiesięcznej renty.

Sprawa nie jest wyjątkowa. Zaniżanie wysokości zadośćuczynienia przez firmy ubezpieczeniowe stało się u nas powszechną praktyką. Często przewlekają sprawę i odmawiają wypłacenia odszkodowania, uzasadniając to faktem, iż przeciwko sprawcy toczy się postępowanie karne. Jakby dla ofiary miało to jeszcze jakieś znaczenie. – Bywa też często, że w ogóle kwestionują prawa pieszych do odszkodowania za wypadki drogowe – twierdzi Bartłomiej Krupa, prawnik z wrocławskiej kancelarii Votum. – Niektórzy poszkodowani dochodzą swoich racji latami, choć prawo gwarantuje im otrzymanie odszkodowania w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody.

Droga sądowa, choć żmudna, jednak się opłaca. Różnice między sumą proponowaną przez ubezpieczyciela „po dobroci” a tą wywalczoną w sądzie bywają ogromne. Sądy powszechne najczęściej przyznają rację pieszym ofiarom wypadków. Ale tego typu sprawy ciągną się nawet po pięć lat. Mocno zdeterminowane są więc tylko rodziny osób, które mają prawo liczyć na naprawdę duże kwoty. Nierzadko same odsetki wynoszą po kilkaset tysięcy złotych.

Mimo to ubezpieczyciele nadal stosują tę samą taktykę. Słusznie liczą, że nie każdy uda się po sprawiedliwość do sądu, więc przyoszczędzą. Do zmiany postępowania nie skłaniają ich nawet kary, co jakiś czas wymierzane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Kara dla jednego z największych towarzystw przekroczyła 11 mln zł, a mimo to nadal postępuje tak samo.

O rozstrzygnięcie, czy pieszym ofiarom wypadków należy się konsumencki status poszkodowanego i odszkodowanie od ubezpieczyciela, z którym umowę OC zawarł sprawca wypadku, został poproszony Sąd Najwyższy. Na razie sędziowie zastanawiają się nad problemem.

Nie należy się jednak łudzić, że nawet korzystne dla ofiar wypadków orzeczenie SN zmieni praktyki ubezpieczycieli. W przypadku samochodów zastępczych, które należą się klientom towarzystw ubezpieczeniowych na czas naprawy auta po wypadku, orzeczeń Sądu Najwyższego było już kilka. Wszystkie podobne – samochody zastępcze lub zwrot kosztów za ich wynajęcie należą się posiadaczom polis auto casco jak najbardziej.

Ale nie wszystkim – odpowiadają ubezpieczyciele. Sąd swoje, oni swoje. I w rezultacie to oni decydują, w jakich przypadkach zastępcze auto klientowi się należy. Z reguły uznają, że należy się przedsiębiorcom. Ale już w przypadku matki, która codziennie odwozi dwoje dzieci do szkoły, twierdzą, że powinna skorzystać z komunikacji publicznej, choć za polisę zapłaciła tyle samo.

Nieoficjalnie szefowie firm ubezpieczeniowych twierdzą, że powodem ich karygodnych praktyk są zbyt niskie ceny polis. Za te pieniądze nie są w stanie zaoferować klientom takiej jakości usług, do jakiej obliguje ich prawo. Podwyższyć ceny także jednak nie chcą ze strachu, że klienci przejdą do konkurencji. Sprzedają więc polisy, które często okazują się niepełnowartościowe. Co z tego, że praw klientów broni rzecznik ubezpieczonych? Może tylko namawiać dużą firmę do ugody z poszkodowanym klientem albo pomóc mu napisać pozew. Pracy sądów żaden rzecznik konsumentów usprawnić nie jest w stanie. Może teraz Andrzej Duda pomoże?

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną