70. rocznica niepodległych Indii i Pakistanu. Jak do tego doszło?

Podział Indii
Prowadzonej przez dziesięciolecia kolonialnej polityce dziel i rządź stało się zadość.
Marek Sobczak/Polityka

Tłumy uchodźców i przesiedleńców po podziale subkontynentu, 1947 r.
Getty Images

Tłumy uchodźców i przesiedleńców po podziale subkontynentu, 1947 r.

Artykuł pochodzi z Pomocnika Historycznego „Dzieje Indii”.

Od chaosu do chaosu. W 1947 r., po prawie 200 latach, Brytyjczycy opuścili Azję Południową. Gdy przybyli na subkontynent w połowie XVIII w., zastali go podzielony pomiędzy wielu, często skłóconych ze sobą, lokalnych władców. Wycofując się z niego w połowie XX w., pozostawili po sobie podobny chaos.

Rozejście się wizji. Od lat 20. XX w. nadrzędnym celem dominującej na subkontynencie organizacji politycznej, jaką była Partia Kongresowa (Indyjski Kongres Narodowy), było uzyskanie niepodległości od Korony Brytyjskiej. Kongres składał się w większości z hindusów, ale pretendował do miana ugrupowania ogólnoindyjskiego reprezentującego wyznawców wszystkich religii. Jej liderzy, tacy jak Gandhi i Nehru, opowiadali się za państwem świeckim, uznając, że interes ekonomiczny Indusów jest taki sam bez względu na wiarę. Jednak nasilająca się w latach 30. rywalizacja o władzę z Brytyjczykami sprawiła, że nie dostrzegli oni wyłaniającego się niebezpieczeństwa w postaci Ligi Muzułmańskiej.

Za fundatora i duchowego ojca Pakistanu uznaje się muzułmańskiego poetę i ideologa Muhammada Ikbala (1878–1938). W wyniku sformułowanej przez niego koncepcji dwóch narodów w XX w. wykształciła się odrębna tożsamość indyjskich muzułmanów. W swoich utworach Ikbal opiewał wartości zawarte w Koranie i promował jedność braci w wierze. Działał też na polu polityki. Poszukując rozwiązania trapiącego muzułmanów problemu biedy, wysunął pomysł prowincjonalnych autonomii, w których obowiązywałoby prawo szarii.

Na początkowym etapie formułowania koncepcji, w latach 30., przez Pakistan rozumiano ciało polityczne chroniące pozycję muzułmanów wewnątrz scentralizowanego rządu. Niekoniecznie zakładano utworzenie odrębnego terytorialnie, niepodległego państwa, choć rzeczywiście szybko pojawiła się idea zjednoczenia politycznego stanów, w których muzułmanie stanowili większość. Sama nazwa Pakistan, autorstwa muzułmańskiego studenta z Cambridge, zrodziła się w podobnym czasie. Interpretuje się ją dwojako: 1) to połączenie słów pak (w urdu – czysty, nieskalany) i stan (miejsce); 2) zestawienie (akronim) nazw regionów mających wchodzić w skład nowego państwa: P – od Pańdźabu, A – od prowincji afgańskiej, K – od Kaśmiru, S – od Sindhu i – stan od Baluczystanu.

Myślą Ikbala inspirował się i zaczął wdrażać ją w życie Muhammad Ali Dźinnah. Jako przywódca Ligi Muzułmańskiej sprawił najpierw, że ugrupowanie zaczęło się liczyć na indyjskiej arenie politycznej, a następnie doprowadził do utworzenia Pakistanu. W latach 30., wykorzystując rywalizację o władzę pomiędzy kongresem a Brytyjczykami, zdołał uzyskać znaczące poparcie wśród swoich braci w wierze i zbudować silną pozycję. Głosząc hasło „islam w niebezpieczeństwie”, oskarżał Indyjski Kongres Narodowy o prowadzenie polityki w duchu hinduskiego nacjonalizmu, zagrażającego podstawowym prawom muzułmanów. Wzorując się na polityce brytyjskiej i mając pewne wsparcie ze strony kolonizatorów, prowadził propagandę przeciwko kongresowi, dążąc do tego, aby Liga Muzułmańska stała się jedynym reprezentantem interesów muzułmanów na subkontynencie.

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj