Progresizm

Progresiści to zwolennicy modernizacji Kościoła katolickiego, domagający się zwiększenia roli świeckich (np. rady parafialne), liturgii w językach narodowych, zaangażowania Kościoła na rzecz ubogich, dialogu z innymi religiami (ekumenizm), równouprawnienia kobiet. Najbardziej radykalne ruchy progresistowskie to księża-robotnicy żyjący między świeckimi i utrzymujący się z pracy w fabrykach (głównie w przedwojennej Francji) oraz przedstawiciele teologii wyzwolenia popierający lewicowych partyzantów (głównie w Ameryce Łacińskiej w latach 70. i 80.). Po II wojnie nurt progresywny w Polsce reprezentował „Tygodnik Powszechny” oraz środowiska Klubów Inteligencji Katolickiej. Sobór Watykański II przyjął wiele postulatów progresistów, przeciwko czemu gwałtownie zaprotestowali integryści – przeciwnicy ustępstw na rzecz nowoczesności. Doprowadziło to m.in. do schizmy i usunięcia z kościoła grupy integrystów francuskich na czele z biskupem Lefebvre’em. W Polsce nurt integrystyczny reprezentuje głównie Radio Maryja. Integryści są zwolennikami państwa wyznaniowego, czyli takiego, w którym wartości chrześcijańskie są realizowane za pomocą przymusu prawnego, podczas gdy progresiści chcą je realizować za pomocą odpowiednio kształtowanych sumień. Jan Paweł II – w czasie soboru związany z grupą progresywną – przeciwstawiał się zarówno radykalnym progresistom (np. zwolennikom kapłaństwa kobiet) jak i integrystom.