...gdy turecki ekstremista Aqca dokonał zamachu na Jana Pawła II (1981 r.), w Polsce zmarł Prymas Tysiąclecia kardynał Stefan Wyszyński, a w grudniu gen. Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny. Solidarność została zdelegalizowana, ale działała w podziemiu. Z wolnego świata napłynęło mnóstwo dowodów sympatii dla Polski i jej wolnościowych dążeń, ale powojenny podział Europy na strefy wpływów wydawał się nietknięty. Nagrodą pocieszenia był pokojowy Nobel dla Lecha Wałęsy (1983 r.), ale ciosem – porwanie i zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki dokonane przez funkcjonariuszy MSW (1984 r.).
W świecie szok wywołały zabójstwa prezydenta Egiptu Anwara Sadata (1981 r.) i indyjskiej premier Indiry Gandhi (1984 r.). Przez Europę Zachodnią, zwłaszcza Niemcy i Anglię, przeszła potężna fala antyamerykańskich demonstracji przeciwko rakietom atomowym NATO wymierzonym w ZSRR (rakiety radzieckie wymierzone w państwa NATO nie budziły niepokoju zachodnich pacyfistów). Zestrzelenie południowokoreańskiego pasażerskiego Boeinga nad Sachalinem (269 ofiar) uznanego za zamaskowaną maszynę szpiegowską i zajęcie przez siły amerykańskie karaibskiej, prokubańskiej Grenady przypomniały, że zimna wojna się nie skończyła (1983 r.).
W pierwszej połowie lat 80. nic nie zapowiadało głębszych zmian w Polsce i bloku radzieckim, choć na Kremlu aż trzykrotnie zmieniał się szef partii i państwa. Po Breżniewie, Andropowie i Czernience do władzy doszedł Michaił Gorbaczow, który stał się szybko twarzą nowego otwarcia po latach stagnacji i izolacji. Gdy blok radziecki trwał w zastoju, Ameryka przeżywała boom pod rządami prezydenta Ronalda Reagana dzięki jego polityce cięć wydatków budżetu państwa i obniżania podatków.