Powrót do kraju ojców był celem i nadzieją wielu pokoleń Żydów w diasporze. Ich dzieje można podzielić na trzy zasadnicze okresy: biblijne narodziny ludu wybranego i judaizmu jako przymierza z Bogiem, którego wypełnieniem jest Ziemia Obiecana, następnie tułaczkę i diasporę oraz powrót do Erec (państwa) Izrael.
Ojciec narodu
Biblijna opowieść o ludzie wybranym swój prapoczątek ma w starożytnej Mezopotamii, w jednym z sumeryjskich państw-miast o nazwie Ur, gdzie na świat przyszedł Abram (Abraham). Historycy uznają dziś, że żył w epoce średniego brązu, prawdopodobnie na początku drugiego tysiąclecia p.n.e., choć nie są co do tego zgodni, podobnie jak nie udało im się dotychczas ustalić dokładnego pochodzenia plemion i ludów, z których w przyszłości miał wyłonić się naród wybrany. Opowieść biblijna konfrontowana jest jednak ze źródłami historycznymi, w tym m.in. z tekstami z Mari z XVIII w. p.n.e., tabliczkami z Nuzi z XV w. p.n.e., dokumentami z Ebla oraz tekstami starożytnego Egiptu; potwierdzają one wędrówki dużych grup w Mezopotamii i pozwalają na stwierdzenie, że patriarchowie są postaciami historycznymi (Abraham, Izaak, Jakub).
Według badaczy wywodzą się oni z północno-zachodniego pnia semickiego, choć Semici to nazwa umowna, pojawiła się dopiero w XVIII w. n.e. Etymologicznie jest związana z imieniem Sema, syna biblijnego Noego (z którym Bóg zawarł po potopie swoje pierwsze przymierze z człowiekiem, błogosławiąc jego potomków) i praprzodkiem Abrama.
Ok. XX w. p.n.e., z nieznanych przyczyn, grupy półkoczownicze zaczęły falami opuszczać Mezopotamię w kierunku Palestyny, ale emigracja ta nie była jednolita pod względem etnicznym. Na czele jednej z takich wędrujących grup stał prawdopodobnie Abram. O patriarchach historycy mówią jako o naczelnikach klanów.