Okrutne pogromy urządzane na Ukrainie przez kozaków Chmielnickiego w 1648 r., a potem kontynuowane na wschodzie Rzeczpospolitej przez wojska moskiewskie, były – do Holocaustu w czasie II wojny światowej – największą katastrofą w historii Żydów z Europy Środkowo-Wschodniej. Relacja Natana Hanowera „Wielkie bagno kozackie” wywołała w XVII w. zgrozę w gminach żydowskich w Niemczech i Austrii. Horror na Ukrainie (a w czasie potopu szwedzkiego – również na terenach na zachód od Wisły) nakładał się Żydom w Rzeszy nie tylko na pamięć pogromów w Niemczech w czasie reformacji i niedawnej wojny trzydziestoletniej (1618–1648), ale i na katastrofę, która w XV w. spotkała Żydów w Hiszpanii i Portugalii.
Rzezie na Ukrainie były punktem zwrotnym dla świadomości Żydów europejskich. Ich pierwszym skutkiem był kolejny exodus, głównie na zachód – do miast Rzeszy, ale również na południe, choćby do Turcji. „Polsko – pisał wówczas w swym „Błaganiu” osiadły w Metz rabin Mojżesz z Narola. – Ty która byłaś rajem... Ty, któraś słynęła wiedzą umiejętną, teraz jesteś wygnaną i samotną wdową, opuszczoną jesteś przez swe własne syny”. Żydzi wyjeżdżali z Rzeczpospolitej nie tylko z powodu kozackich pogromów, ale i pogarszającego się stosunku do nich w zniszczonym wojnami kraju. Ponieważ król Jan Kazimierz przebaczył zwalczającym się i kolaborującym z najeźdźcami frakcjom szlacheckim, więc w 1662 r. sejm znalazł innego winnego niedawnych klęsk – przede wszystkim arian i dysydentów, ale również Żydów, do których, jak pisał Meir Bałaban w „Historii i literaturze żydowskiej” (1925 r.), „wybuchła nienawiść, jakiej dotąd nie znano w tym kraju”.
Drugi skutek katastrofy na Ukrainie był natury duchowej.