Imperium Rosyjskim na początku XX w. rządził dziedziczny monarcha absolutny z dynastii Holstein-Gottorp-Romanow (patrz diagram s. 8). Reguły sukcesji, określone przez Pawła I (panował 1796–1801), stanowiły, iż następstwo tronu należy do najstarszego syna (w przypadku braku syna – do najstarszego z młodszych braci) monarchy. Wstępując na tron stawał się on jedynowładcą, którego wola, aż do 1906 r. nieograniczona przez konstytucję, była jedynym źródłem prawa państwowego i głównym czynnikiem kształtującym bieżącą politykę rządu. Podczas gdy w Europie Zachodniej monarchia absolutna należała już do przeszłości, obowiązująca w Rosji doktryna polityczna wciąż wykluczała jakąkolwiek kontrolę bądź ustawowe ograniczenie władzy monarchy, jak również istnienie instytucji przedstawicielskich, umożliwiających poddanym jakikolwiek udział w rządzeniu Imperium.
W wydanym przez Piotra I (car w latach 1682–1725) w 1721 r. Duchownom Riegłamentie czytamy, iż „Władza monarchów jest samowładna” (tj. samodzierżawna), zaś w przepisach wojskowych tegoż cara, że „Jego Cesarska Mość (...) za swoje czyny nie musi odpowiadać przed nikim na świecie”. Zasada nieograniczonej władzy cara została powtórzona w manifeście carowej Anny (1730–1740) z 1730 r. Zasadnicze Ustawy Państwowe, które zamieszczono w tomie I Zbioru Praw Imperium Rosyjskiego w 1832 r., głosiły, że „Cesarz rosyjski jest monarchą samowładnym i absolutnym. Posłuszeństwo jego władzy najwyższej nie powinno być skutkiem samej tylko bojaźni, lecz jest również sprawą sumienia, co sam Bóg ustanawia. (...) Cesarstwo Rosyjskie rządzone jest na mocnych podstawach praw absolutnych, przepisów i statutów, których źródłem jest Władza Autokratyczna”.
W imieniu cara (samo słowo car pochodzi ze starosłowiańskiego zniekształcenia tytułu cesarza – łac.