Mianem kozaków określano ludzi zamieszkujących stepy Ukrainy i południowo-wschodniej Rosji. Samo słowo, pochodzenia turecko-tatarskiego, było synonimem człowieka niezależnego, stróża, wartownika, ale również rozbójnika. W państwie moskiewskim Kozaków wykorzystywano przede wszystkim do służby granicznej (m.in. ochrona przed najazdami Tatarów) oraz podboju nowych terytoriów (Kaukaz, Syberia, Daleki Wschód). Od czasów Piotra I stopniowo podporządkowano ich władzy cara; ostatecznie w 1775 r. Katarzyna II zniosła autonomię kozacką.
Kozacy (starszyzna otrzymała rosyjskie stopnie oficerskie i szlachectwo, a atamanem od 1827 r. był następca tronu) z czasem stali się główną podporą Imperium; wojska kozackie wykorzystywano m.in. do tłumienia powstań i ruchów niepodległościowych. Na początku XX w. jednostki kozackie stanowiły poważną część armii carskiej (162 pułki jazdy, 171 wolnych sotni i 24 bataliony piechoty). Istniała również kozacka brygada gwardii carskiej.
W 1917 r. część kozaków poparło bunt gen. Korniłowa przeciw Rządowi Tymczasowemu, a w decydujących dniach października oddziały kozackie opuściły Kierenskiego. Jednak w większości Kozacy wystąpili przeciwko bolszewikom i stanowili trzon Armii Ochotniczej, walczącej na południu Rosji. Pod przewodnictwem gen. Aleksieja Kaledina powołano w Nowoczerkasku kozacki rząd wojskowy, który miał sprawować władzę do czasu powrotu Rządu Tymczasowego. Opór Kozaków skończył się 25 lutego 1918 r., kiedy czerwoni zdobyli Nowoczerkask. W miesiąc później powstała tam Sowiecka Republika Donu. Biali Kozacy ostatecznie ewakuowali się do Turcji w 1920 r.