Niezbędnik

Antyutopia i przemoc

Krytyczny racjonalizm Karla Poppera

Karl Popper, 1990 r. Karl Popper, 1990 r. Steve Pyke / Getty Images
Spór o poznawalność i przewidywalność historii jest zarazem sporem o możliwość jej kształtowania przez człowieka zgodnie z jego intencjami. Sporem nierozstrzygalnym, co stało się szczególnie klarowne dzięki próbie jego przekroczenia przez Karla Poppera.
„Twarde czasy – twarde obowiązki – twarde serca” – hitlerowski plakat z 1943 r.Courtesy Everett Collection/EAST NEWS „Twarde czasy – twarde obowiązki – twarde serca” – hitlerowski plakat z 1943 r.

Filozof Karl Popper (1902–94) starał się wykroczyć poza spór o poznawalność i przewidywalność historii za pomocą argumentu, że bieg ludzkich dziejów w znacznym stopniu zależy od rozwoju ludzkiej wiedzy, którego wszak nie można przewidzieć żadnymi racjonalnymi czy naukowymi metodami. To oznacza, że trzeba wykluczyć możliwość istnienia historii jako nauki teoretycznej, czyli historycznej nauki społecznej, która odpowiadałaby fizyce teoretycznej. A także, że kształt przyszłości nie jest przesądzony, a więc wiedza o tym, co zdarzy się w przyszłości, jest niemożliwa.