Niezbędnik

Manichejczycy i dystopianie

Dlaczego wielkie utopie upadają

Renesansowa wizja idealnego miasta. Wśród domniemanych autorów tego obrazu jest Piero Dela Francesca. Renesansowa wizja idealnego miasta. Wśród domniemanych autorów tego obrazu jest Piero Dela Francesca. Vincenzo Fontana/Arte & Immagini srl/Corbis / Getty Images
Do upadku wielkich projektów utopijnych przyczyniła się utrata wiary we wszechmoc i miłość Boga oraz czarne wizje przyszłości zrealizowane w Europie Środkowej i Wschodniej.
PlatonAlfredo Dagli Orti/BEW Platon

Ile sensu ma dzisiaj w sobie manicheizm? Utrata wiary we wszechmoc i w miłość Boga mogła być przyspieszona licznymi okrucieństwami XX w. Ponadczasowe dzieło Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata” jest wręcz przesycone duchem manicheizmu – niejednokrotnie dotyka koncepcji Światła i Ciemności, rozwiniętych przez perskiego proroka Maniego. Zło w tej świetnej XX-wiecznej powieści wschodnioeuropejskiej otrzymuje status samowystarczalnego. Blisko stąd do interpretacji chrześcijaństwa z „Żywota Jezusa” Ernesta Renana, pracy, z którą Bułhakow był zaznajomiony.