Pomocnik Historyczny

Kultura

Księga Estery i akcesoria używane podczas święta Purim; zwoje z XVII w. Księga Estery i akcesoria używane podczas święta Purim; zwoje z XVII w. Bible Land Pictures/AKG / EAST NEWS
Żydzi zachowali swoją odrębność kulturową. Przyczyniło się do tego wiele czynników, takich jak odmienny status prawny i rozbudowany system samorządu żydowskiego, a zwłaszcza religia, która odgrywała zasadniczą rolę w integracji wszystkich ówczesnych społeczności.
Rabin Mosze Isserles, Remu.AN Rabin Mosze Isserles, Remu.

Złoty wiek. Wielowyznaniowa Rzeczpospolita jest ukazywana jako państwo tolerancji religijnej. Twierdzenie to można uznać za pewne nadużycie, zważywszy na liczne konflikty i prześladowania o podłożu wyznaniowym. Dotknęły one zarówno znajdujące się w opozycji do Kościoła katolickiego odłamy chrześcijaństwa, prawosławie i różne nurty ruchu reformacyjnego, jak również wyznawców judaizmu. Przykładem są chociażby oskarżenia o mord rytualny czy prawo de non tolerandis Iudaeis (zakaz osiedlania się), które zmuszało Żydów do opuszczenia dotychczasowych miejsc zamieszkania, np. Warszawy.

Niemniej w tym samym czasie, w XVI–XVIII w., nastąpił szybki rozwój demograficzny gmin żydowskich, nie tylko wzrosła ich liczba, lecz również przeciętna wielkość. Osadnictwo żydowskie objęło praktycznie cały obszar państwa polsko-litewskiego. Co więcej, Żydzi mieszkali w zwartych grupach w wyznaczonych częściach miast. Tak liczne zbiorowości, skoncentrowane na małej przestrzeni, stawały się coraz bardziej samowystarczalne. Niewielkie skupiska żydowskie istniejące w średniowieczu musiały utrzymywać bliższe kontakty z chrześcijańską społecznością. Powstanie dużych gmin ograniczyło te kontakty, ponieważ znacznie łatwiej można było funkcjonować we własnym środowisku, np. nie korzystając z usług chrześcijańskich rzemieślników zajmujących się bardziej wyspecjalizowanymi dziedzinami wytwórczości. Pomyślność gospodarcza Rzeczpospolitej wpływała na dobrą kondycję ekonomiczną gmin żydowskich, a to pozwalało na popieranie i finansowanie działalności naukowej czy nowych inwestycji budowlanych.

Przywileje gminne, które regulowały zasady ich funkcjonowania, zezwalały na wzniesienie synagogi, założenie cmentarza, powstanie mykwy, a także jatek, co stwarzało warunki dla rozwoju kultu religijnego zgodnego z nakazami judaizmu.

Pomocnik Historyczny „Historia Żydów polskich” (100070) z dnia 01.04.2013; Polin; s. 29
Reklama