Pomocnik Historyczny

Po rozbiorach. Żydzi polscy?

„Koncert Jankiela”; popularna ilustracja z XIX w. „Koncert Jankiela”; popularna ilustracja z XIX w. Piotr Męcik / Forum
Do końca XVIII stulecia polskość Żyda określana była po prostu przez jego przynależność państwową – żydowski poddany Rzeczpospolitej był polskim Żydem. W XIX w. taka definicja była już niemożliwa. Kim więc teraz byli żydowscy mieszkańcy terenów dawnej Rzeczpospolitej?
„Żydówka z pomarańczami”; obraz olejny Aleksandra Gierymskiego z ok. 1880 r.Piotr Legier/Muzeum Narodowe w Warszawie „Żydówka z pomarańczami”; obraz olejny Aleksandra Gierymskiego z ok. 1880 r.

Smutek, radość, obojętność. W momencie ostatniego rozbioru Rzeczpospolitej niewielu Żydów, tak jak niewielu Polaków, zdawało sobie sprawę z dalekosiężnych konsekwencji tego wydarzenia. Wydawało się, że będzie to kolejna zmiana władcy, a życie tysięcy polskich Żydów – tak jak i szlachty, mieszczan czy chłopów – będzie toczyło się swoim odwiecznym rytmem. Już wkrótce miało się jednak okazać, że 1795 r. stał się pierwszą wielką cezurą w dziejach żydostwa polskiego, a jej skutkiem stało się wręcz zakwestionowanie samego pojęcia polskiego Żyda.

Pomocnik Historyczny „Historia Żydów polskich” (100070) z dnia 01.04.2013; Wiek XIX; s. 55