Nauka

Kogo bije zegar

Uderzenie na Greenwich. To był jeden z najbardziej niezwykłych zamachów w dziejach

„Jednolity czas i globalny kapitalizm były ze sobą blisko związane”. „Jednolity czas i globalny kapitalizm były ze sobą blisko związane”. Mirosław Gryń
Panowanie nad kalendarzem daje wielką władzę – przypomina brytyjski historyk David Rooney, autor książki „O czasie”.
David RooneyYoutube David Rooney

TOMASZ TARGAŃSKI: 130 lat temu doszło do jednego z najbardziej niezwykłych zamachów w dziejach nowoczesnego terroryzmu. Celem było Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich. Dlaczego?
DAVID ROONEY: Bo symbolizowało imperialną ideę, że cały świat powinien żyć zgodnie z rytmem jednego jedynego zegara. Dziesięć lat wcześniej na konferencji w Waszyngtonie uznano, że przez to brytyjskie miasto przebiegać będzie najważniejszy południk. Odtąd stał się on podstawą pomiarów długości geograficznej oraz punktem odniesienia czasu uniwersalnego Greenwich (GMT). Zamachu dokonał francuski anarchista Martial Bourdin. Bomba wybuchła mu w rękach, zanim zdążył podejść pod mur obserwatorium, w którym do dziś wmurowany jest zegar GMT. Nietrudno się domyślić, dlaczego Bourdin wziął go na cel. Anarchiści uważali, że władza jest nierozerwalnie związana z uciskiem, a trudno wyobrazić sobie ucisk większy niż podporządkowanie całego czasu na świecie zegarowi bijącemu w sercu największego wówczas mocarstwa.

Przecież czas wydaje się czymś neutralnym. Lokalizacja „źródła” czasu uniwersalnego jest tak ważna?
Zamach Bourdina dowodzi, że tak. A czas w żadnym wypadku nie jest neutralny. Wszystko, co się z nim wiąże, ma wymiar polityczny. Utożsamianie Greenwich z bardzo konkretną formą władzy politycznej było w pełni uzasadnione. Wielka Brytania skolonizowała ogromne obszary, panowała na morzach, a większość międzynarodowego handlu morskiego przepływała przez tamtejszy południk.

Czyn Bourdina był również atakiem na ówczesną naukę, a raczej na scentralizowaną formę, jaką przybrała. Uczeni oddali przecież swoje zdolności na usługi imperiów i dokonując pomiarów, pomogli ustanawiać ład polityczny, zgodnie z którym niewielka część świata rządziła całą resztą.

Polityka 23.2024 (3466) z dnia 28.05.2024; Nauka ProjektPulsar.pl; s. 62
Oryginalny tytuł tekstu: "Kogo bije zegar"
Reklama