Archiwum Polityki

Mitologia przegranych

Niemal przez cały wiek XX wierzeń Greków i Rzymian uczyliśmy się z książki Jana Parandowskiego. Tuż przed końcem wieku przeżyliśmy powtórne wtajemniczenie w antyczny los – dzięki syntezie Zygmunta Kubiaka. I wydawało się, że nic więcej w tym (tzn. tamtym) stuleciu się nie zmieni. „Król mrówek” Zbigniewa Herberta, pisany i komponowany przez lat dwadzieścia, to ujęcie trzecie. Niepełne, fragmentaryczne, niedokończone, a jednak równie ważne.

Mitologia Jana Parandowskiego (1924), na której wychowało się kilka pokoleń Polaków, to wersja nieskazitelna: księga ta ocalała niezwykłość, wprowadzała do świata, w którym konieczność krzyżuje ścieżki bogów i ludzi, rozbudzała tęsknotę za heroizmem uświadamiając cenę zdobywania złotego runa, a przed uważniejszym czytelnikiem odsłaniała niepojęte – choć nie baśniowe – zło. Jako drugi wielkiego dzieła odświeżenia świadomości mitycznej dokonał Zygmunt Kubiak; jego „Mitologia Greków i Rzymian” (1997) stanowi lekcję męstwa – potrzebnego tam, gdzie przestajemy się łudzić, że człowiek przeznaczony jest szczęściu, gdzie zaczynamy rozumieć, że ostateczne poznanie nie wyzwala człowieka od ostateczności, gdzie dotknięcie bogów zawsze przynosi cierpienie, a kondycją ludzką rządzą nierozwiązywalne antynomie.

Polityka 26.2001 (2304) z dnia 30.06.2001; Kultura; s. 52