Miał coś bardzo dzisiaj rzadkiego – charyzmę. Toczyły się kolejne wojny o pamięć historyczną, o oceny Okrągłego Stołu i Lecha Wałęsy, o sposoby uprawiania historii. Profesor zawsze pozostawał oazą spokoju, niekwestionowanym autorytetem dla wszystkich stron tych konfliktów. Jego niezliczone aktywności na forum publicznym czyniły zeń ważnego public intellectual.
Dwukrotnie został laureatem Nagród Historycznych POLITYKI. W 1982 r. kapituła doceniła jego książkę „Prasa polska w latach 1918–1939”, do dziś niezastąpione kompendium wiedzy o tytułach prasowych i środowisku dziennikarskim międzywojnia. W 2020 r. nagrodę dostał przeprowadzony z nim przez Patryka Pleskota wywiad rzeka „Góry i teczki: opowieść człowieka umiarkowanego”, podsumowanie niezwykle bogatego życia.
Miał dwie pasje: historię i góry. Jego żywiołem były Tatry. Przez ponad 20 lat pozostawał prezesem Polskiego Związku Alpinizmu. Całe miesiące spędzał w Murowańcu: „Czułem się bardziej taternikiem niż historykiem”, mówił. Wbrew temu żartobliwemu wyznaniu ukształtował pokolenia historyków. Był jednym z organizatorów Instytutu Studiów Politycznych PAN, w którym stworzył Samodzielną Pracownię Badania Najnowszej Historii Politycznej. W latach 90. został ekspertem sejmowej komisji odpowiedzialności konstytucyjnej, a w 1999 r. Sejm wybrał go do Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej.
Jego książki pozwalają zrozumieć historię PRL. Jego ocena nie była czarno-biała. Pozostawał krytyczny, ale nie ideologicznie. Widać to w opublikowanej w 1998 r. syntezie „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989”, w której wykorzystał swoje wieloletnie badania archiwalne. Dostała „polskiego Nobla” – Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Z niepokojem i troską wypowiadał się o konsekwencjach polityki historycznej prowadzonej przez PiS. W rozmowie dla tygodnika POLITYKA w 2021 r. o dr. Karolu Nawrockim powiedział: „Nie jest to wybitna postać świata nauki. Prawdopodobnie wytypowano go, by na rzecz »dobrej zmiany« przejął Muzeum II Wojny Światowej, ponieważ wcześniej wykazywał jakieś ambicje polityczne. Chyba większości ówczesnych obserwatorów towarzyszył absmak”.
***
Pogrzeb Profesora odbędzie się w poniedziałek 19 stycznia o godz. 13 na Powązkach Wojskowych w Warszawie. Profesor spocznie w Alei Zasłużonych.