Robert Rybski: Klimat przed sądem to krzyk rozpaczy

Czy prawo do życia w znośnym klimacie jest prawem człowieka? W jakim stopniu za dobrostan zdrowotny obywatela odpowiada państwo? Jakie ono i jego obywatele mają obowiązki wobec przyszłych pokoleń? Odpowiada dr Robert Rybski kierownik studiów „Zrównoważone finanse – Podyplomowe Studium Prawno-Finansowe” Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz opiekun Koła Naukowego Prawa Ochrony Środowiska.

KlimaSeniorinien przeciwko Szwajcarii. Duarte Agostinho i inni przeciwko Portugalii i 32 innym krajom. Pięcioro obywateli Polski przeciwko Skarbowi Państwa. To sprawy związane ze zmianami klimatu, które stanęły na wokandzie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Dlaczego zajmuje się nimi właśnie ETPCz?

– Bo ten problem zaczyna być w końcu postrzegany jako prawnoczłowieczy – mówi gość pulsara, który był także rozmówcą podczas drugiego spotkania w cyklu „Podróż po wiedzę”, które odbyło się maju w Centrum Nauki Experyment w Gdyni. – Pójście do sądu to jest jednak krzyk rozpaczy. Dlatego, że podstawową rolą zapewniania bezpieczeństwa, w tym ochrony zdrowia i życia, jest to rolą państwa. W momencie, w którym państwo reprezentowane przez władzę wykonawczą i ustawodawczą tego swojego obowiązku – kolokwialnie rzecz ujmując – nie dowozi, to zaczynają pojawiać się wątpliwości ze strony osób, które są lub będą zmianami klimatu bezpośrednio dotknięte.

Skorzystanie z mechanizmów ochrony sądowej to jest tak naprawdę pójście z powrotem do państwa i domaganie się realizacji tych podstawowych obowiązków. Obywatele mogą to zrobić w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej państwa ze względu np. na jego na bierność, która może spowodować utratę przyszłych korzyści.

W przestrzeni publicznej pojawia się argument: dlaczego my mamy wprowadzać rozwiązania np. ograniczające emisję gazów cieplarnianych, kiedy to inne kraje są większymi trucicielami?

– Żyjemy – my jak i wszyscy w Unii Europejskiej – w społeczeństwie uprzemysłowionym – tłumaczy Robert Rybski. – Dzięki rewolucji przemysłowej żyjemy w dostatku, możemy się kształcić, mogliśmy rozwijać swoją kulturę. Tyle że to wszystko odbywało się kosztem środowiska. Ta ilość gazów cieplarnianych akumuluje się w atmosferze od początków rewolucji przemysłowej. Dlatego dużo emisji jest przypisanych np. Wielkiej Brytanii, bo odpowiada ona za swoje kolonie z przeszłości.

Praktyka prawnicza dotycząca odpowiedzialności państwa w kwestiach klimatycznych, mocno rozwinięta w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, w Polsce dopiero raczkuje. Niedługo jednak można się spodziewać fali pozwów.

Jak jest z działaniami i odpowiedzialnością Polski? Czego powinno się domagać od państwa młode pokolenie? Czy uznając prawo człowieka do życia z znośnym klimacie nie będzie się ograniczać innych praw człowieka? O tym także jest ta rozmowa.

Sponsorem cyklu „Podróż po wiedzę” jest Enea.