Przejdź do treści
Reklama
Reklama
Pomocnik Historyczny

Gorące tematy

W młodej demokracji afera goniła aferę

Oskarżeni i skazani w sprawie FOZZ, od góry, od lewej: Grzegorz Żemek, Krzysztof Komornicki, Zbigniew Olawa, Dariusz Przywieczerski, Janina Chim, Irene Ebbinghaus, Warszawa, wrzesień 2002 r. Oskarżeni i skazani w sprawie FOZZ, od góry, od lewej: Grzegorz Żemek, Krzysztof Komornicki, Zbigniew Olawa, Dariusz Przywieczerski, Janina Chim, Irene Ebbinghaus, Warszawa, wrzesień 2002 r. Tomasz Gzell / PAP
Skandale i afery polityczno-gospodarcze lat 90., w układzie chronologicznym.

1. FOZZ, matka afer. W transformację ustrojową Polska wchodziła z długiem w wysokości ponad 41 mld dol. Zobowiązania zaciągane w czasach Edwarda Gierka nie były spłacane przez całe lata 80. – nie było z czego – więc odsetki urosły, a zadłużenie dusiło gospodarkę. Polska miała opinię bankruta.

Na światowym rynku finansowym istnieje praktyka handlu zobowiązaniami. Im mniejsza szansa, że dany podmiot spłaci pożyczkę, tym mniej jest wart dany dług. Na przełomie lat 80. i 90. polski dług wart był ok. 1/5 pierwotnej wartości, tzn. za ok. 20 centów można było wykupić dolara, którego jest winna Polska. Pojawił się zatem pomysł, aby skupić długi państwa za ułamek ich wartości. Taki proceder jest nielegalny w świetle prawa międzynarodowego, toteż miano go dokonywać za pomocą podstawionych podmiotów w rajach podatkowych, na zachodzie Europy albo w USA. W tym celu na mocy ustawy sejmowej z 15 lutego 1989 r. powołano Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego (FOZZ).

Na czele instytucji stanął Grzegorz Żemek, były pracownik Banku Handlowego, a wcześniej współpracownik wywiadu wojskowego. Jego zastępczynią została Janina Chim. Już w 1989 r. pojawiły się sygnały o nieprawidłowościach. Przeprowadzona przez Ministerstwo Finansów kontrola nie przyniosła efektów. Sprawę nagłośnił dopiero (już w warunkach transformacji) inspektor skarbowy Michał Falzmann. Jesienią 1990 r. opisał nadużycia FOZZ w artykule prasowym. 16 lipca 1991 r. – już jako kontroler Najwyższej Izby Kontroli – wystąpił o udostępnienie dokumentów objętych tajemnicą bankową. Tego samego dnia odsunięto go od sprawy. 18 lipca 1991 r. Falzmann zmarł nagle na zawał serca. 7 października Walerian Pańko, szef NIK i najwyższy przełożony Falzmanna, zginął w wypadku samochodowym.

Pomocnik Historyczny „Lata 90.” (100236) z dnia 23.02.2026; Lata 90.; s. 114
Oryginalny tytuł tekstu: "Gorące tematy"
Reklama