Rządy i partie polityczne Polski po odzyskaniu niepodległości

Niestabilne koalicje, rozpadające się stronnictwa, spiski i sprzysiężenia.

Historyczna scheda. Źródłem strukturalnego i chronicznego kryzysu politycznego przed przewrotem majowym była nie tylko konstytucja marcowa, ale i to, co poza ustrojem składało się na system polityczny II RP. Tworzyły go różne partie, organizacje, społeczności o zróżnicowanych, czasami zbieżnych, a niekiedy sprzecznych, interesach. System partyjny w pierwszych latach II RP był wypadkową kilku czynników. Przede wszystkim były to przeobrażenia, jakim podlegało społeczeństwo polskie od drugiej połowy XIX w. Z nich wyrosły ruch narodowy, socjalistyczny i ludowy. Po powstaniu niepodległego państwa w dwóch pierwszych doszło do konsolidacji.

Trzy główne nurty i Marszałek. Narodowi demokraci u progu niepodległości starali się tworzyć szeroką formację obejmującą także zbliżone do nich środowiska konserwatywne oraz chrześcijańsko-demokratyczne. W Sejmie Ustawodawczym zabiegi te nie przyniosły efektów – wspólny blok, który odniósł sukces w wyborach 1919 r., bardzo szybko uległ rozpadowi na grupy zbliżone ideowo do narodowej demokracji, ale często prowadzące własne rozgrywki polityczne. Niemniej po mechanizm współpracy wypracowany w tamtym czasie sięgnięto w 1922 r., podczas kolejnych wyborów parlamentarnych.

Z kolei socjalistom pierwsze wybory w Polsce niepodległej przyniosły rozczarowanie. Decydujący wpływ na kierunki polityki istniejącego do połowy stycznia 1919 r. rządu Jędrzeja Moraczewskiego nie przyniósł szczególnych korzyści polskiej lewicy. Odważne reformy socjalne mające pokazać środowiskom robotniczym możliwość realizacji ich aspiracji w warunkach demokratycznej (a nie bolszewickiej) Polski nie zrównoważyły dolegliwości powojennej rzeczywistości: bezrobocia, drożyzny, braków w aprowizacji czy maszerujących przez Warszawę demonstracji antyrządowych to komunistów, to endeków.