Cena stabilizacji walutowej
Hiperinflacja marki polskiej i reforma Grabskiego
Reformy Grabskiego. Działania podjęte przez rząd Władysława Grabskiego na przełomie 1923 i 1924 r. były reakcją na hiperinflację. Celem reformy skarbowej było usunięcie przyczyn inflacji, czyli zrównoważenie budżetu. Dokonano tego za sprawą usprawnienia aparatu skarbowego (codziennego waloryzowania podatków do franka szwajcarskiego wg bieżącego kursu marki polskiej), oszczędności budżetowych (urealnienie taryf kolejowych i redukcja administracji) oraz nowego, nadzwyczajnego podatku majątkowego, który miał obowiązywać przez trzy lata i dać do budżetu 1 mld zł (dla porównania – cały budżet na 1924 r. zamykał się sumą ok. 1,5 mld zł).
Celem reformy walutowej było usunięcie skutków inflacji, czyli przebudowa systemu monetarnego. Zlikwidowano markę polską i emitującą ją instytucję – Polską Krajową Kasę Pożyczkową. W to miejsce utworzono Bank Polski SA, który rozpoczął działalność w kwietniu 1924 r. Na jego czele stanął Stanisław Karpiński. Bank emitował złote polskie, zrównane z frankiem szwajcarskim. Z tego wynikał kurs 5,18 zł za dolara. Złoty był emitowany w systemie Gold Exchange Standard, co oznaczało, że jego pokryciem – w 30 proc. – miało być złoto albo waluty obce wymienialne na złoto. Bank nie mógł bezpośrednio kredytować potrzeb budżetowych rządu, ale w rękach tego ostatniego pozostawiono tzw. emisję skarbową, czyli cały bilon i bilety skarbowe niskich nominałów – czyli pieniądze papierowe, ale emitowane nie przez Bank Polski, tylko przez rząd – do sumy 12 zł na obywatela.
W gronie stabilizatorów. Reformy Grabskiego wpisywały się w szersze zjawisko powojennych stabilizacji walutowych w Europie. Dotyczyło to zwłaszcza krajów, w których inflacja doszła do poziomu hiperinflacji. W listopadzie 1923 r.