Legioniści w Sulejówku, czyli murem za Komendantem

Środowisko piłsudczyków i manifestacja w Sulejówku.

Coraz większy gniew. Byli podkomendni Józefa Piłsudskiego podzielali punkt widzenia swego przywódcy na niemożność współpracy z tymi, którzy swą wrogość do Marszałka potrafili przenieść na osobę pierwszego prezydenta Rzeczpospolitej, przyczyniając się do jego tragicznej śmierci. Piłsudczycy mieli w tym poparcie znacznej części liberalnej inteligencji. Maria Dąbrowska zapisała w swym dzienniku pod datą 17 maja 1926 r.: „Starły się w Polsce dwa narody moralne. Jeden naród twórczości i doskonalenia się, docierający do istoty zagadnień, i drugi naród – naród kłamstwa i konwenansu”. Nawet jeśli w 1943 r. pisarka uznała ten pogląd za pomyłkę, to przecież w niczym to nie unieważniało spostrzeżenia poczynionego w trakcie majowych dni 1926 r. w stolicy. Pokazywało ono bowiem, w jakiej atmosferze umysłowej i moralnej po swojej stronie szli wtedy piłsudczycy do władzy.

Z biegiem lat 20. mieli oni coraz większy problem z akceptacją rzeczywistości politycznej w Polsce odrodzonej. Z coraz większym niepokojem obserwowali w szczególności narastający nacjonalizm. Płk January Grzędziński w 1965 r., w posłowiu do paryskiego wydania swych opublikowanych pierwotnie w 1936 r. zapisków, z goryczą zauważył: „[Lud] Nie zrozumiał, że jego to czas przyszedł i oddał swe głosy tym, dla których Polska powstała »ni z tego, ni z owego«, tym, którzy nic dla niej nie poświęcili, a nawet, co jest najgorsze, bali się stracić w Polsce wolnej, demokratycznej i ludowej te cenne przywileje, na straży których stała jeszcze przed chwilą zaborcza władza”. Dlatego też niemal 40 lat po zamachu majowym uznał go za „ostatni czyn naprawdę pur sang legionowy. Był to, jak w »Czerwonym Sztandarze« naszych młodzieńczych lat »zemsty grom – ludu gniew«.