„Ten, który łączy pieśni”
Debata wokół „Iliady” i „Odysei” trwa od wieków i zapewne nigdy się nie skończy
AGNIESZKA KRZEMIŃSKA: Homer jest jednym z najsłynniejszych poetów w dziejach, ale jednocześnie jednym z najbardziej tajemniczych. W nauce istnieje pojęcie kwestii homeryckiej – co oznacza?
MAREK WĘCOWSKI: Dyskusję, która toczy się od starożytności na temat genezy i formy „Iliady” i „Odysei”. Najpierw badacze dzielili się na unitarystów, którzy przypisywali autorstwo poematów jednemu Homerowi, oraz rozdzielaczy, według których eposy napisało dwóch poetów. Ale od początków XIX w. zaczęto je porównywać z ludowymi pieśniami naszego świata, a potem z zachowanymi we fragmentach utworami greckiej poezji epickiej innej niż Homer. XIX-wieczni analitycy, w swoim pojęciu badający Homera jak w laboratorium nauk eksperymentalnych, zakładali albo rozwój eposów Homera z jednej niedużej pierwotnej pieśni, wokół której osadziły się pokłady kolejnych warstw poezji, albo twierdzili, że obecny kształt poematów to efekt zszycia ze sobą wielu osobnych utworów. W okresie międzywojennym pojawili się oraliści twierdzący, że „Iliada” i „Odyseja” to wynik późnego zapisania żywej przez wiele pokoleń pieśni ludowej. Ich zdaniem powstała ona bez udziału pisma i była zmieniana w każdorazowej improwizacji ludowego barda, podobnie jak np. robili to badani przez nich bośniaccy i czarnogórscy gęślarze.
Rozumiem, że ta dyskusja toczyła się przed odkryciem w 1954 r. na wyspie Ischia w Zatoce Neapolitańskiej kubka z inskrypcją „Jestem czarą Nestora, z której wygodnie się pije;/ kto zaś napije się z tej czary, tego natychmiast ogarnie/ pragnienie pięknie wieńczonej Afrodyty”? Co prawda łączenie jej właściciela z mitycznym królem Pylos z „Iliady” było naciągane, ale datowanie na VIII w. p.n.