„O człowieku obrotnym”
„Odyseja” to przede wszystkim fantastyczna podróż herosa przez miejsca na granicy jawy i snu
Temat pieśni. „Odyseja” to przypisywany Homerowi epos w 24 pieśniach (ok. 12 tys. wersów) o dziesięcioletnim powrocie Odyseusza z wojny trojańskiej oraz odzyskaniu żony i domu. Prawie każde użyte w tym zdaniu sformułowanie wymaga wyjaśnień. Bo co to znaczy przypisywany Homerowi? Czym jest epos? Czy 24 pieśni są częścią pierwotnego założenia twórcy? Dlaczego aż 10 lat? No i dlaczego w tym streszczeniu nie ma Telemacha i Itaki?
Zacznijmy od układu treści. 24 pieśni „Odysei” – podział ten z pewnością jest późniejszy niż czas powstania eposu – opisują nieco więcej niż długi powrót do domu. A to dziś oznacza słowo „odyseja” – długa tułaczka, podróż pełna przygód i niebezpieczeństw. Paradoksem jest, że opis przygód tytułowego bohatera zajmuje w eposie (gr. epos to tyle co słowo, opowieść, ale tu w znaczeniu opowieść heroiczna) tylko 4 z 24 pieśni.
O czym jest zatem pozostałe 20 pieśni? Pierwsze cztery dotyczą Telemacha i jego sytuacji na Itace, w domu bez ojca i z setką zalotników starających się o rękę jego matki, którzy przejadają jego ojcowiznę. 20-letni młodzieniec wyrusza do Pylos i Sparty (pieśni 3–4) szukać wieści o ojcu, zdobywać doświadczenie i przyjaźnie – morska wyprawa Telemacha jest namiastką podróży jego ojca i przygotowuje go do pojedynku z zalotnikami w zakończeniu eposu. Jest zatem swego rodzaju egzaminem dojrzałości. Niegdyś wydzielano te pierwsze cztery pieśni jako wątpliwe i późne, obecnie uważamy je jednak za ważną i integralną część „Odysei”.
Odyseusz pojawia się dopiero w pieśni piątej, gdzie znajdujemy go na wyspie bogini Kalipso. Bogowie podejmują decyzję o umożliwieniu mu powrotu na Itakę i mimo wrogości Posejdona (który mści się na Odysie za oślepienie jego syna Polifema) heros po wielu przygodach trafi na wyspę Feaków (pieśni 6–7).