Getta żydowskie początkowo były azylami, więzieniami stały się później

Getto: od azylu do Zagłady. Przez wieki getta były dla Żydów sposobem na przetrwanie. Na koniec stały się ostatnim przystankiem na drodze do Zagłady.

Jest 29 marca 1516 r. Senat Najjaśniejszej Rzeczpospolitej Wenecji ogłasza dekret, wedle którego miejscowi Żydzi „powinni wszyscy razem mieszkać w kwartale domów, jaki jest w Getcie w pobliżu San Gerolamo; i żeby w nocy nie chodzili dookoła, od strony Starego Getta, gdzie jest mały mosteczek, oraz z przeciwległej strony zbudowane będą dwie bramy”. (Chodziło o wyspę Ghetto Nuovo, czyli Nową Hutę; Stare Getto, to Ghetto Vecchio, czyli Stara Huta. Stąd nazwa getto – od huty). Te mają być pilnowane i zamykane na noc przez czterech chrześcijańskich strażników, a kanały otaczające dzielnicę żydowską nieustannie patrolowane przez dwie łodzie. Powstała w ten sposób dzielnica zamknięta istnieje w Wenecji przez ponad 300 lat.

Oczywiście weneckie getto to nie więzienie (albo, by być precyzyjnym, więzienie o łagodnym rygorze). Może tam choćby rozwijać się kultura i ruchy mesjanistyczne. Mogą, na przykład, żyć i działać wybitne osobowości w rodzaju współtwórców mitu samej Wenecji: Izaak Abrawanel, Dawid de Pomis, Simon Luzzato, piękna poetka Sara Coppio Sullam czy wreszcie Giulio Morosini (Samuel Nahmias), konwertyta i autor wydanego w 1683 r. dzieła o życiu i obyczajach ówczesnych Żydów.

Lecz choć miejsce getta w państwie weneckim i jego stosunki z władzami były szczególne, to w historii tamtejszych Żydów powtarzają się też wątki uniwersalne. Ot choćby obowiązek noszenia żółtych czapek (jako pierwsi specjalne oznaczenia dla Żydów – w postaci gwiazdy – wprowadzili wszelako muzułmanie, tyle że w ramach idei wspólnej księgi, czyli Biblii, Żydzi i chrześcijanie byli w krajach islamskich traktowani lepiej niż wyznawcy innych religii). Czy też oskarżenia o mord rytualny, wynikające wprost z ówczesnego stosunku do Żydów Kościoła katolickiego.