Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 11,90 zł!

Subskrybuj
Historia

Bohater z rysą

Stefan Czarniecki: kariera hetmana

Stefan Czarniecki pod Połockiem. Obraz Juliusza Kossaka z II poł. XIX w. Stefan Czarniecki pod Połockiem. Obraz Juliusza Kossaka z II poł. XIX w. Reprodukcja: Marek Skorupski / Forum
Bronił Polski w najtrudniejszych czasach. Znalazł swe miejsce w hymnie. Przeszedł do złotej legendy, w której zapomniano o cieniach w życiorysie. 350 lat temu 16 lutego 1665 r. zmarł Stefan Czarniecki.
Śmierć Stefana Czarnieckiego. Rycina z XIX w. według obrazu Januarego Suchodolskiego.Reprodukcja: Piotr Męcik/Forum Śmierć Stefana Czarnieckiego. Rycina z XIX w. według obrazu Januarego Suchodolskiego.

Jako dowódca miał wybitnych poprzedników. Różnił się jednak od nich pochodzeniem: zwycięzcy hetmani, twórcy staropolskiej sztuki wojowania, wywodzili się z bogatych rodzin magnackich. Mieli ułatwioną drogę do najwyższych urzędów państwowych i wojskowych. Natomiast Stefan Czarniecki pochodził ze średniej szlachty i na dodatek miał dziewięciu braci, co niejako skazywało go na wybranie sutanny, uczepienie się klamki pańskiej na dworze albo na wojaczkę. Z czterema braćmi wybrał profesję zawodowego żołnierza i nie jest przesadą twierdzenie, że wojna stała się całym jego życiem.

Stefan urodził się w 1599 lub 1604 r. w Czarncy w dawnym powiecie chęcińskim (obecnie włoszczowskim). Być może – razem z czterema braćmi – brał udział w wyprawie lisowczyków na Węgry, do Czech i Austrii (1619–20). Niebawem był zmuszony bić się z Kozakami, którzy stali się zaciekłymi wrogami Lachów, królewiąt kresowych, ich podstarościch i starostów. Zapewne podczas powstania Marka Żmajły w 1625 r. Czarniecki na własne oczy zobaczył, jak Zaporożcy znakomicie opanowali walkę w taborze, z którego prowadzili gęsty ogień samopałów i artylerii. W latach 1626–29 bracia Czarnieckiego wzięli udział w wojnie pruskiej ze Szwecją. Czy obok nich walczył Stefan – nadal nie wiemy. Możemy jednak założyć, że służył na Pomorzu w chorągwi brata Pawła jako prosty towarzysz. I że tu spotkał się z nowoczesną szwedzką sztuką wojowania.

Ogniem i mieczem

Wojna trzydziestoletnia rzuciła w 1630 r. Czarnieckich i lisowczyków na służbę cesarską, zresztą za zezwoleniem i poparciem polskich władz. W 1633 r. wreszcie nasz bohater wyszedł z cienia brata Pawła, tytułowanego pułkownikiem wojsk cesarskich, przechodząc do chorągwi kozackiej hetmana Marcina Kazanowskiego w stopniu porucznika.

Polityka 7.2015 (2996) z dnia 10.02.2015; Historia; s. 60
Oryginalny tytuł tekstu: "Bohater z rysą"
Reklama