Jak Honecker uciekł do Chile

Jak odchodził dyktator
Okoliczności zwolnienia Ericha Honeckera, byłego przywódcy NRD, z berlińskiego więzienia w 1993 r. i jego wyjazdu do Chile zasługują na szczególną uwagę historyków.
13 stycznia 1993 r. zwolniony z sądu z powodu „złego stanu zdrowia” Erich Honecker natychmiast udał się na lotnisko we Frankfurcie, skąd odleciał do Brazylii.
Falko Siewert/Ullstein Bild/Getty Images

13 stycznia 1993 r. zwolniony z sądu z powodu „złego stanu zdrowia” Erich Honecker natychmiast udał się na lotnisko we Frankfurcie, skąd odleciał do Brazylii.

Znaczek pocztowy z NRD z portretami Leonida Breżniewa i Ericha Honeckera
Wikipedia

Znaczek pocztowy z NRD z portretami Leonida Breżniewa i Ericha Honeckera

Dyktator Niemieckiej Republiki Demokratycznej (państwa powołanego do życia w 1949 r. w obrębie sowieckiej strefy okupacyjnej Niemiec) Erich Honecker rządził swoim krajem od 1971 r., gdy został sekretarzem generalnym SED (partii wschodnioniemieckich komunistów). Uchodził za najbardziej fanatycznego ideologicznie w gronie ówczesnych satelitów Moskwy. Koncepcję pierestrojki Michaiła Gorbaczowa, ostatniego przywódcy ZSRR, uważał za błąd i słabość.

Tymczasem obie strony miały świadomość, że NRD jest państwem niewydolnym. 12 października 1989 r. ideologiczny sekretarz SED Kurt Hager poleciał do Moskwy omówić techniczne aspekty odsunięcia Honeckera. 17 października na posiedzeniu Biura Politycznego premier NRD Willi Stoph z zaskoczenia postawił wniosek o odwołanie Honeckera z funkcji. Poparł go szef Stasi (służby bezpieczeństwa) Erich Mielke, który zagroził, że w razie oporu upubliczni materiały kompromitujące Honeckera.

Prawdopodobnie chodziło o wydarzenia z marca 1945 r., kiedy Honecker, odbywający karę więzienia w III Rzeszy, jako wzorowy więzień został oddelegowany do naprawy dachu w więzieniu kobiecym. Nawiązał tam bliższy kontakt ze strażniczką więzienną. Podczas bombardowania więzienia uciekł i ukrył się w jej mieszkaniu. Po kilku dniach zdecydował się wrócić. Władze więzienne nie wyciągnęły wobec niego żadnych konsekwencji. Wśród starych funkcjonariuszy partyjnych krążyły plotki, że za cenę odstąpienia od kary mógł denuncjować innych.

W październiku 1989 r. Honecker zgodził się ustąpić.

W tym czasie przykład Polski pokazywał, że i w komunizmie coś się może zmieniać. Obywatele NRD tysiącami zaczęli uciekać ze swojego kraju, głównie przez Węgry i Czechosłowację, dokąd mogli jeździć bez specjalnych zezwoleń. W kilka tygodni liczba uciekinierów przekroczyła 200 tys.! Zmian nie dało się już zatrzymać. Powołano nowy rząd, który 9 listopada 1989 r. ogłosił otwarcie granicy z RFN. W grudniu przyjechał do NRD kanclerz Helmut Kohl dla przedyskutowania warunków dołączenia wschodnich landów do RFN, co oficjalnie nazwano ponownym zjednoczeniem. W lipcu 1990 r. NRD wprowadziła walutę RFN, a po przejściu całej formalnej procedury zanikła 3 października 1990 r.

Jeszcze w czasie istnienia NRD jej parlament powołał komisję do badania korupcji w aparacie państwa, który sformułował zarzuty m.in. wobec Honeckera. Symbolicznie policja kryminalna przeprowadziła 7 grudnia 1989 r. rewizję w jego domu w dotychczas zamkniętym i pilnowanym przez wojsko partyjnym osiedlu Wandlitz pod Berlinem. Dom został mu odebrany, a jako rekompensatę otrzymał mieszkanie w Berlinie. Honecker nie przyjął go i ogłosił się publicznie bezdomnym.

Na początku stycznia 1990 r. poddał się badaniu specjalnej komisji lekarskiej, powołanej przez... państwową telewizję NRD, która zdiagnozowała u niego raka nerki. Kiedy 29 stycznia został aresztowany jako podejrzany z paragrafów kryminalnych, po kilkunastu godzinach został zwolniony z powodu stanu zdrowia uniemożliwiającego pobyt w areszcie. Możliwość mieszkania w domu parafialnym zaoferował mu z powodów humanitarnych jeden z pastorów spod Berlina. Na skutek demonstracji oburzonych całym zajściem obywateli NRD Honecker z żoną schronili się na terenie koszar Armii Radzieckiej.

W dzień poprzedzający zjednoczenie Niemiec Prokuratura Generalna NRD w jednym ze swych ostatnich aktów przekazała sprawę postępowania o przestępstwa gospodarcze Ericha Honeckera do Prokuratury Generalnej RFN. Sąd rejonowy dla dzielnicy Berlin-Tiergarten wydał nakaz aresztowania. Nie został on wykonany, ponieważ 13 marca 1991 r. wywieziono Honeckera z Niemiec sowieckim samolotem wojskowym. Rosjanie odwołali się do wciąż jeszcze de iure obowiązującego reżimu okupacyjnego Niemiec, ustalonego w 1945 r. (i zniesionego formalnie dopiero 15 marca 1991 r., dwa dni po ewakuacji Honeckera). Na mocy tych zasad suwerenność Niemiec nie była pełna, a spod kontroli władz niemieckich była wyłączona działalność wojsk aliantów. Można więc powiedzieć, że ostatnim aktem okupacyjnym było wywiezienie z terytorium Niemiec Ericha Honeckera.

Honeckerowie zamieszkali w Moskwie. Kiedy istnienie ZSRR zbliżało się do końca, prezydent Rosji Borys Jelcyn przekazał Honeckerowi wiadomość, żeby opuścił ten kraj, ponieważ może zostać wydalony do Niemiec na podstawie obowiązującego listu gończego. 11 grudnia Honeckerowie schronili się w ambasadzie Chile, państwa, gdzie po odsunięciu od władzy gen. Pinocheta silne były lewicowe i prokomunistyczne sympatie, a ambasador w Moskwie był kiedyś uchodźcą przyjętym przez NRD. Władze niemieckie poleciły swojemu przedstawicielowi w Santiago de Chile, aby przekazał władzom tego kraju, że jeżeli chcą odbudować opinię państwa prawa, nie mogą udzielić azylu osobie ściganej listem gończym i ukrywającej się przed prawem.

W Niemczech rozgorzała dyskusja, czy Honecker jest naprawdę chory, czy tylko symuluje. W lutym 1992 r. minister sprawiedliwości Rosji publicznie zadeklarował, że Rosja przestrzega prawa i jeżeli Erich Honecker opuści ambasadę Chile, zostanie zatrzymany i przekazany do Niemiec. Rząd w Chile odwołał za złe pełnienie obowiązków swojego ambasadora z Moskwy, a prezydent kraju powiadomił kanclerza Niemiec, że Honecker opuści terytorium ambasady. Rzeczywiście, nakłoniono go do tego (podobno nie było to łatwe) i 29 lipca 1992 r. wyszedł z ambasady, został zatrzymany przez policję rosyjską i przewieziony samolotem do Berlina. Tam został formalnie aresztowany i osadzony w więzieniu Berlin-Moabit (co dla Niemców brzmi, tak jak dla warszawiaków: na Rakowieckiej).

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną