Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 24,99 zł!

Subskrybuj
Historia

W górę i w dół

Awans społeczny w PRL. Jedni szli w górę, inni w dół, a władza podkręcała emocje

Piknik przy Syrenie, lata 70. Piknik przy Syrenie, lata 70. Krzysztof Pawela
Awans społeczny Polaków po 1945 r. ma swoje konsekwencje do dziś. Warto się przyjrzeć powstawaniu tamtej, socjalistycznej elity.

Awans społeczny marzy się każdemu, zawsze można próbować samodzielnie wspinać się wyżej. Czasami jednak przychodzi pomoc z zewnątrz – kiedy państwo aktywnie, wręcz rewolucyjnie, miesza w społeczeństwie, zmienia jego strukturę, uruchamia windę awansów. Ale winda jedzie też w dół, zwożąc tych, którzy tracą wcześniejszą pozycję i wyższe miejsca w hierarchii. To jest doświadczenie PRL. Wielki temat, obecny w pamięci i świadomości społecznej, w kulturze i języku.

Nie został jeszcze porządnie zbadany i opisany oraz powiązany ze społeczeństwem polskim przechodzącym głęboką transformację po 1989 r., a dzisiaj znów wystawianym na eksperymenty władzy, marzącej o kolejnej zmianie struktury społecznej. Nowa winda awansów już od kilku lat jeździ w górę i w dół. Tak czy inaczej dzisiejsi Polacy z wolna sobie uświadamiają – do czego przyczyniły się liczne prace badawcze – że w znakomitej większości wywodzą się z ludu, a w związku z tym też mają w swoim rodzinnym bagażu awans społeczny.

Temu awansowi przyjrzała się Magda Szcześniak z Uniwersytetu Warszawskiego, kulturoznawczyni i antropolożka, laureatka wielu nagród, w tym nagrody naukowej POLITYKI w 2017 r. Należy do młodego pokolenia badaczy, którzy wnoszą swoją perspektywę i wrażliwości w patrzeniu na PRL, którzy nie są obciążeni osobistym doświadczeniem i chętnie wychodzą poza oczywiste tematy, jak też poza tendencyjną i uproszczoną politykę historyczną.

Awans społeczny po 1945 r. jest składnikiem o wiele szerszego procesu mobilizacji społecznej w warunkach powojennych, tego wielkiego „poruszenia”, jak mówi dr Szcześniak. Wojna i pierwsze lata po niej doprowadziły do radykalnej reorganizacji struktury społecznej. Ta przemiana wynikała z wojny, ale też ze zmian granic państwa oraz oczywiście z geopolityki i polityki.

Polityka 36.2023 (3429) z dnia 29.08.2023; Historia; s. 68
Oryginalny tytuł tekstu: "W górę i w dół"
Reklama