Prosto z książki
Mezopotamia i III Rzesza na kozetce. Recenzujemy nowe książki historyczne
Honor i rozum
Mirosław Maciorowski, Powstańcy. Marzyciele i realiści. Historia na nowo opowiedziana, Agora, Warszawa 2025, s. 1256
Po „Władcach Polski” (wydanych razem z Beatą Maciejewską) Mirosław Maciorowski prezentuje nam równie znakomite wywiady z historykami na temat polskiej specjalności, czyli zrywów narodowych. O powstaniach opowiada blisko 30 historyczek i historyków – najlepszych w Polsce – ale nie ma wątpliwości, że „Powstańcy” to dzieło przede wszystkim Maciorowskiego. Historia to dyscyplina wiedzy, w której umiejętność zadawania trafnych pytań jest kluczowa, a tę sztukę Maciorowski opanował do perfekcji. Śledzimy losy polskich zrywów od insurekcji kościuszkowskiej po Solidarność. Całość podsumowuje historiozoficzna rozmowa z Adamem Michnikiem. Spotykamy więc niepoprawnych marzycieli pchających naród w coraz większe kłopoty oraz racjonalnych krakowskich stańczyków, którzy rozumieli, że mądrą polityką można zyskać więcej niż walką. Poznajemy patriotów gotowych zginąć za Polskę i ludzi, dla których własny dobrostan był ważniejszy niż losy narodowej wspólnoty. Między marzeniami i realizmem rozpostarte jest ponad 200 lat historii. Jak pokazuje Maciorowski, to powstania, te nieudane i te zakończone sukcesem, zdefiniowały naszą tożsamość. „Powstańcy” to więc rzecz nie tylko o historii, ale i o nas, a cała sztuka polega na tym, aby – jak mówi Michnik – zachować jednocześnie i honor, i rozum.
ANDRZEJ BRZEZIECKI
***
Kroniki na glinie
Moudhy Al-Rashid, Między dwiema rzekami. Starożytna Mezopotamia i narodziny historii, przeł. Fabian Tryl, Wydawnictwo Poznańskie 2025, s. 334
Kiedy asyriolożka z Oksfordu opisuje gliniany cylinder z Ur, opowiada o ludziach pragnących utrwalić własną przeszłość.