Prosto z książki
Izabela Czartoryska i nowa historia Azteków. Recenzujemy nowe książki historyczne
Mecenaska i patriotka
Adam Zamoyski, Izabela. Opowieść o niezłomnej księżnej, przeł. z języka angielskiego Adam Zamoyski, Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, Warszawa 2025, s. 292
Podtytuł biografii Izabeli z Flemingów Czartoryskiej wyjaśnia wiele; bohaterka była świadkiem prób reformowania Rzeczpospolitej, jej rozbiorów oraz odtwarzania niezależności państwa polskiego aż po powstanie listopadowe. Stała w centrum tych wydarzeń, gdyż reformy podejmowała Familia, ugrupowanie zawiązane wokół jej rodziny. Poznała Fryderyka Wielkiego, cara Aleksandra I oraz cesarza Józefa II, od którego przewoziła potajemną korespondencję do Marii Antoniny. W czasie licznych podróży zetknęła się z Rousseau, Goethem i Jeffersonem. Możemy też być wdzięczni Izabeli Czartoryskiej za jej pasję kolekcjonowania i stworzenie w Puławach pierwszego powszechnie dostępnego muzeum na ziemiach polskich. Jej zbiorom zawdzięczamy m.in. „Damę z gronostajem” Leonarda da Vinci. Adam Zamoyski daje czytelnikowi wielowymiarową biografię oświeceniowej kobiety żyjącej w czasach, gdy historię tworzyli mężczyźni. Kobiety inteligentnej, wyzwolonej, właścicielki jednej z największych fortun w Europie. Zapoznając nas z jej bogatą korespondencją oraz pamiętnikami, wspomnieniami, a nawet reklamami z epoki, Zamoyski zaznacza, że skromny wymiar tej biografii został podyktowany wymogami wydania angielskiego. Historycy mogliby zazdrościć autorowi świetnej narracji oraz pięknej polszczyzny w autorskim tłumaczeniu książki.
MAREK SOBCZAK
***
Starożytność kobiet
Daisy Dunn, Zagubiony wątek. Historia starożytności oraz kobiet, które ją tworzyły, przeł. Joanna Sugiero, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2026, s. 506
To jedna z tych książek, które nie tyle uzupełniają znaną historię, ile każą ją opowiedzieć od nowa – z perspektywy kobiet.