Książki

Inny Eliot

Skoki wyobraźni.

T.S. Eliot, laureat literackiego Nobla z 1948 r., to jeden z gigantów europejskiego modernizmu. Jego poglądy i twórczość mocno wpłynęły na polską poezję. Miłosz tłumaczył „Ziemię jałową” w latach II wojny, myśl i poszczególne frazy Eliota pobrzmiewają u Herberta i Różewicza. W eseju „Tradycja i talent indywidualny” T.S. Eliot dowodził, że zadaniem prawdziwego poety nie jest ekspresja realnego „ja”. Przeciwnie! Należy je wyciszyć, aby stało się ono medium, przez które przemawia coś większego – tradycja europejskiej kultury. Toteż słynny poemat „Ziemia jałowa” składa się z misternie uplecionych głosów i odwołań, z których część ma źródła greckie czy rzymskie, ale wiele odnosi się do słabiej u nas zakorzenionej mitologii celtyckiej. Polskie tłumaczenia Eliota zawsze były próbami odnalezienia jakiegoś ekwiwalentu dla splotu tradycji i kultur rozpoznawalnych tylko w części.

Nowe tłumaczenie Adama Pomorskiego jest przede wszystkim pierwszą prezentacją całości dorobku poetyckiego. W podróży przez labirynt cytatów i odwołań towarzyszą czytelnikowi drobiazgowe przypisy. Przede wszystkim jednak Eliot okazuje się poetą mniej suchym, zdolnym do żartu i skoków wyobraźni. Jego twórczość rozsnuwa przed czytelnikiem rodzaj fantasmagorii, ale niekoniecznie ponurej.

Czy można jednak wyobrazić sobie inny początek „Ziemi jałowej” niż: „Najokrutniejszy miesiąc to kwiecień”? Tak przetłumaczył przed laty Miłosz i nie wyobrażam sobie, aby mogło to brzmieć inaczej. Toteż po nowy tom sięgałam z niepokojem. Co za ulga – Pomorski to zdanie pozostawia! Potem jednak, choć różnice sensu są nieznaczne, to powody owego okrucieństwa wiosny w obu polskich wersjach poematu rysują się odmiennie. Miłosz doczytuje się tu urazu do materii i niechęci wobec przebudzenia płodności – co układa się w myśl podejrzanie bliską wobec jego manichejskich inspiracji. U Pomorskiego chodzi tu raczej o nagłe wyrwanie się z zimowej melancholii i bolesną sprzeczność między stanem uśpienia a żywiołowością wegetacji. Kto ma rację? Oczywiście oryginał, ale ten zapewne zawiera obie możliwości.

  
Thomas Stearns Eliot, W moim początku jest mój kres, przełożył, komentarzami i przypisami opatrzył Adam Pomorski, Świat Książki, Warszawa 2007, s. 416
 

   

Reklama

Czytaj także

Ja My Oni

Jak komunikować swoje potrzeby

Jak wyrazić swoje potrzeby, aby inni je uwzględniali.

Anna Dąbrowska, Anna Dobrowolska
06.02.2018
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną