Nauka

Ostatni prom przez kosmos

Atlantis kończy erę wahadłowców

Start promu Atlantis w 1988 roku. Cel - Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) Start promu Atlantis w 1988 roku. Cel - Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) NASA
Skonstruowano je w latach 70. ubiegłego wieku. Misję zaczęły w 1981 roku. Było ich sześć. Dwa uległy katastrofom. Dzisiaj, jutro lub pojutrze – co zależy od pogody – ostatni z nich poleci w swoją misję. Wahadłowce kosmiczne.
Lot 135. Ostatni start wahadłowca programu Space ShuttleNASA Lot 135. Ostatni start wahadłowca programu Space Shuttle
Dysze silników orbitera, czyli właściwego wahadłowcaNASA Dysze silników orbitera, czyli właściwego wahadłowca
Prom Atlantis. Niedługo przed ostatnim startemNASA Prom Atlantis. Niedługo przed ostatnim startem
Jak na początku programu, w latach 80. ubiegłego wieku, tak też dzisiaj start promu przybyły oglądać tysiąceNASA Jak na początku programu, w latach 80. ubiegłego wieku, tak też dzisiaj start promu przybyły oglądać tysiące
Ostatnia załoga. Od lewej: Rex Walheim, Sandy Magnus, Doug Hurley oraz commander Chris FergusonNASA Ostatnia załoga. Od lewej: Rex Walheim, Sandy Magnus, Doug Hurley oraz commander Chris Ferguson

Enterprise (model testowy), Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis i Endeavour. Dwa uległy katastrofom – Challenger (podczas startu) w 1986 r. i Columbia (przy schodzeniu na Ziemię) w 2003 r. – w wyniku których śmierć poniosło 14 astronautów. Po obu tych tragediach program Space Shuttle był krytykowany, ale w sumie przyniósł ogromne korzyści, wielkie doświadczenie oraz pomógł w realizacji największego kosmicznego przedsięwzięcia ludzkości – budowie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).

Przez te trzydzieści lat, w trakcie misji wahadłowców przeprowadzono tysiące eksperymentów i badań naukowych, wyniesiono na orbitę dzięki nim wiele sond kosmicznych, na przykład Galileo, Magellan czy Ulysses (do zbadania Jowisza, Wenus i rejonów biegunowych Słońca). Wahadłowce cztery razy dostarczały sprzęt i ludzi, którzy dokonywali niezbędnych napraw Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Dzięki nim aktywowano obserwatorium kosmiczne Chandra, a także naprawiano satelity komunikacyjne, na przykład Intelsat. To, plus rozbudowa stacji kosmicznej, wymagało opracowania do perfekcji techniki tzw. spacerów kosmicznych, podczas których astronauci z wahadłowców przebywali w otwartej przestrzeni tysiące godzin.

Dlaczego wahadłowce idą do muzeum?

Wahadłowce przemierzały nasz najbliższy kosmos tak długo, że zdążyły nam już spowszednieć. Ostatnio, ich loty nie skupiały przed telewizorami tylu widzów, co w latach 80. ubiegłego wieku. Mało tego, starty i powroty Discovery czy Atlantisa nie były już w ogóle transmitowane. Nawet w Ameryce. Ale wahadłowce zrobiły swoje. A może nawet dużo więcej, niż miały w pierwotnych planach zrobić. Teraz, jak niegdyś, na początku trwania programu, ostatni lot Atlantisa przyciąga znów uwagę milionów. Tysiące ludzi już koczuje w pobliżu Cape Canaveral, gdzie ustawiony i gotowy do startu Atlantis, czeka na dobrą pogodę. Teraz, gdy zbliża się ostatnia misja, może warto spojrzeć na cały program z długiej, trzydziestoletniej perspektywy.

Mówi prof. Piotr Wolański z Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej, wybitny znawca technik kosmicznych:

Promy kosmiczne śmiało można nazwać najbardziej zaawansowanymi urządzeniami wysyłanymi w kosmos. Oczywiście były dwie katastrofy, co zmusza do myślenia o wahadłowcach jako urządzeniach, które miały jednak wady. Jednak katastrofa Challengera była spowodowana błędem człowieka, a nie techniki. Panujące podczas startu warunki atmosferyczne były nieodpowiednie (zbyt niska temperatura). Uszczelka w złączach segmentów bustera (czyli w jednej z rakiet nośnych promu) nie zapewniła właściwej szczelności, i to spowodowało wypływ bardzo gorących spalin, przepalenie korpusu i w efekcie eksplozje promu. Ale warto przypomnieć, że technicy odpowiedzialni za rakiety nośne, nie wydali wówczas zgody na start. Podjęli ją politycy, którzy planowali, podczas inauguracyjnego przemówienia prezydenta Reagana w Kongresie, połączenie z nauczycielką – członkiem załogi promu – na orbicie.

Dobra myśl, droga realizacja

Idea budowy wahadłowców była słuszna – a mianowicie: jeśli promy kosmiczne będą często latać ich eksploatacja okaże się tania. Niestety, obie katastrofy spowodowały takie zaostrzenie norm i warunków lotu, że loty wahadłowcami okazały się bardzo drogie. Dzisiaj, Amerykanie wycofują się z programu nie z powodów technicznych lecz finansowych. Początkowe założenie przewidywały dziesięciokrotne obniżenie kosztów transportu na orbitę, a w efekcie doprowadziły do znacznego ich podwyższenia. W najbliższej przyszłości pieniądze, przeznaczane na misje wahadłowców, zostaną spożytkowane na nowe pomysły. Nowym kierunkiem działania jest rozdzielenie zadań - osobne rakiety i statki do transportu załogi, a osobne do transportu ładunku. Wahadłowce realizowały oba te cele równocześnie.

Trzeba powiedzieć – kontynuuje prof. Wolański – że eksplorowanie kosmosu ulega na naszych oczach znacznej demonopolizacji. Poza Amerykanami i Rosjanami, w kosmos wysyłają swoich astronautów Chińczycy. Europejska i Japońska Agencja kosmiczna wysyłają już do stacji orbitalnej rakiety transportujące ładunki, a w przyszłości również statki załogowe. Również Hindusi nie kryją się z zamiarem budowy swoich załogowych statków kosmicznych. Rozwiązanie wszędzie jest podobne, a więc oddziela się zadania załogowe od transportowych. Pojazdy załogowe stają się zdecydowanie mniejsze (od promów kosmicznych) i przez to też tańsze i bardziej bezpieczne. Sami Amerykanie rozwijają w tej dziedzinie dwa programy. Już bardzo zaawansowane jest projekt opracowywany przez amerykańskie przedsiębiorstwo przemysłu kosmicznego, firmę SpaceX. Bezzałogowy statek firmy SpaceX wystrzelony za pomocą rakiety Falcon 9 już został pomyślnie wypróbowany w końcu ubiegłego roku. Równolegle, przez NASA, rozwijany jest program Orion. Wprawdzie cały program Costellation został wstrzymany, ale załogowy pojazd badawczy Orion, przypominający wyglądem statki Apollo, jest udoskonalany i będzie technicznie bardzo zaawansowany.

Amerykanie nie rezygnują więc z podboju Kosmosu. Chwilowo tylko wstrzymują swoją aktywność. Statki SpaceX lub Oriony będą latać na ISS, może także na Księżyc, a w końcu być może nawet na Marsa.

Więcej na ten temat
Reklama

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Społeczeństwo

Marcel Andino Velez o trudnej sztuce opieki nad niesamodzielnymi rodzicami

Marcel Andino Velez, założyciel opiekuńczej organizacji Młodszy Brat, o tym, dlaczego dom rodzinny jest ważny dla rodziców w jesieni życia i co należy wiedzieć, decydując się na opiekę nad nimi w domu.

Teresa Olszak
25.01.2021
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną