Szczepionka mRNA naprawdę ma efekt „turbo”. Wydłuży życie pacjentom onkologicznym?
Nie zliczę, ile razy słyszałem, że szczepionki przeciw covid-19, a w szczególności te oparte na technologii mRNA, sieją spustoszenie w organizmie, powodują nagłe zgony i „turboraka”. Narracja ta żyje własnym życiem w przestrzeni internetowej, rozprzestrzeniając się w mediach społecznościowych i mutując niczym sam wirus. Tymczasem nauka dostarcza obserwacji wskazujących na coś dokładnie odwrotnego.
Przykładowo, duże badania populacyjne wykazały, że szczepienie przeciw covid-19 zmniejsza ryzyko nagłej śmierci, w przeciwieństwie do czynników takich jak palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy ciężki przebieg zakażenia koronawirusem, które to ryzyko istotnie zwiększają.
Nowe analizy wskazują na jeszcze bardziej zaskakujący efekt: szczepionki mRNA mogą poprawiać skuteczność leczenia nowotworów – zwłaszcza u osób otrzymujących nowoczesne terapie immunologiczne, takie jak inhibitory punktów kontrolnych. Innymi słowy, ten sam preparat, który chroni przed ciężkim covid-19, może równocześnie „podkręcać” układ odpornościowy tak, że staje się on skuteczniejszy w walce z rakiem.
Odkrycie, którego nikt się nie spodziewał
Obserwacje te pochodzą z analizy przeprowadzonej przez naukowców z MD Anderson Cancer Center w Houston, jednego z najbardziej renomowanych ośrodków onkologicznych na świecie. Zespół przeanalizował dane pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca oraz czerniakiem, którzy leczeni byli inhibitorami punktów kontrolnych układu immunologicznego. To nowoczesne leki, które blokują cząsteczki hamujące odpowiedź odpornościową, umożliwiając limfocytom T skuteczny atak na komórki nowotworowe. Za odkrycie tych mechanizmów Tasuku Honjo i James Allison otrzymali w 2018 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.
Wprowadzenie inhibitorów punktów kontrolnych zrewolucjonizowało współczesną onkologię, jednak skuteczność terapii pozostaje ograniczona – działają one tylko u części pacjentów. Okazuje się jednak, że szczepionki mRNA przeciw covid mogą tę skuteczność poprawiać. Badacze wykazali, że pacjenci, którzy otrzymali taki preparat, żyli przeciętnie niemal dwukrotnie dłużej niż ci, którzy takiego szczepienia nie otrzymali. Szansa na przeżycie trzech lat od rozpoczęcia terapii była u zaszczepionych osób o ponad 20 pkt proc. wyższa – to różnica, którą w onkologii należy uznać za znaczącą. Co istotne, efekt ten był charakterystyczny wyłącznie dla przeciwcovidowych szczepionek mRNA, gdyż nie obserwowano podobnych korzyści po szczepieniach przeciw grypie czy pneumokokom.
Obserwowane korzyści utrzymywały się nawet po uwzględnieniu niemal 40 dodatkowych czynników (m.in. wieku, stanu zdrowia, mutacji genetycznych i stopnia zaawansowania choroby), co czyni związek pomiędzy szczepieniem a wydłużeniem życia wyjątkowo solidnie wykazanym. Najbardziej korzystny wpływ obserwowano u pacjentów, którzy przyjęli szczepionkę w okresie do 100 dni od rozpoczęcia terapii immunologicznej, co sugeruje, że moment podania preparatu może mieć kluczowe znaczenie dla efektu.
mRNA wsparciem dla układu odporności
Co może tłumaczyć tak korzystny efekt? Wiadomo, że szczepienia działają jak „trening” dla układu odpornościowego. W przypadku szczepionek mRNA trening ten jest wyjątkowo intensywny.
Jak tłumaczą w publikacji autorzy badania, podanie szczepionki mRNA wywołuje krótkotrwały, kontrolowany „alarm immunologiczny”, objawiający się wzrostem stężenia białek nawigujących reakcją zapalną. Ten sygnał aktywuje komórki odporności wrodzonej, takie jak komórki dendrytyczne i makrofagi, które w rezultacie uczą limfocyty T rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych.
Badacze odkryli też, że po szczepieniu mRNA wzrasta ekspresja białka PD-L1 na komórkach nowotworowych. To dobra wiadomość, ponieważ stosowane w leczeniu inhibitory punktów kontrolnych działają tym skuteczniej, im silniejsza jest ta ekspresja. W praktyce szczepionka mRNA „przygotowuje” guz do bardziej efektywnej reakcji na immunoterapię. Efekt ten nie zależy od białka kolca koronawirusa – czyli od antygenu, który koduje szczepionka – lecz od samego mechanizmu działania mRNA i nośnikowych dla nich nanocząsteczek lipidowych. Mówiąc najprościej: szczepionka nie „leczy raka”, lecz tworzy sprzyjające warunki do lepszego wykorzystania potencjału nowoczesnych terapii przeciwnowotworowych.
Czytaj także: Czy mRNA dostanie Nobla? Mam nadzieję, że nie
Efekt turbo – nadzieja dla pacjentów onkologicznych
Paradoksalnie więc technologia mRNA – której środowiska antyszczepionkowe przykleiły łatkę „niebezpiecznego eksperymentu” – okazuje się jednym z najciekawszych narzędzi wspierających naturalną odporność. To właśnie jej zdolność do silnego, systemowego pobudzania układu immunologicznego stanowi klucz do zaobserwowanego efektu przeciwnowotworowego. Trudno o bardziej dosadny kontrargument wobec tez o rzekomym wpływie szczepień mRNA na rozwój tzw. turboraka. Efekt „turbo”, jeżeli w ogóle mamy o nim mówić, dotyczy kontrolowanej aktywacji układu odpornościowego, która może przynosić korzyści w leczeniu nowotworowym, a nie sprzyjać rozwijaniu się choroby.
Czytaj także: BioNTech/Pfizer, Moderna, CureVac i inni kłócą się o mRNA. Pozew goni pozew
Choć opublikowane na łamach „Nature” dane pochodzą póki co jedynie z analizy retrospektywnej i badań przedklinicznych, ich spójność i siła efektu budzą duże nadzieje. Zweryfikują ją wieloośrodkowe, randomizowane badania kliniczne przeprowadzone w kontrolowanych warunkach. Jeżeli wyniki się potwierdzą, powszechnie dostępne szczepionki mRNA mogą znaleźć zastosowanie jako tani, prosty i szeroko dostępny sposób wzmocnienia odpowiedzi na immunoterapię nowotworów, bez konieczności opracowywania kosztownych szczepionek spersonalizowanych – choć oczywiście z ich rozwojem również wiąże się ogromne nadzieje.
Historia technologii mRNA to opowieść o nauce, która zdołała przetrwać falę dezinformacji. Wyniki takich badań pokazują, że rozwiązania, którymi próbowano straszyć społeczeństwo, mogą w rzeczywistości stać się kluczem do leczenia dotąd nieuleczalnych chorób. Warto więc, zanim uwierzy się w kolejny mit o „spustoszeniu po szczepionce”, spojrzeć na fakty: ta sama technologia, która pomogła złagodzić covid i powstrzymać pandemię, może również wydłużyć życie pacjentom z poważnymi chorobami nowotworowymi.