Gigantyczne domysły
Gigantyczne domysły. Archeolodzy wciąż próbują rozwiązać zagadkę olbrzymów na Malcie
Legenda o gigantce, która miała zbudować świątynię Ġgantija na wyspie Gozo, należy do miejscowej tradycji. Opowieści o kosmitach, którymi niektórzy przewodnicy raczą turystów, są już czystą fantazją. Zupełnie niepotrzebną, bo prawdziwa historia maltańskich megalitów jest wystarczająco niezwykła. We wrześniu podczas prac budowlanych niedaleko Ġgantiji i nekropoli Xagħra Stone Circle odkryto osiem grobów. Nie wiadomo jeszcze, ile osób pochowano na tym cmentarzysku. Ceramika wskazuje jednak na okres 4100–3800 p.n.e., a więc czasy poprzedzające rozkwit architektury megalitycznej. Odkrycie może zatem wyjaśnić, jakie początki miała ta tradycja, ale żeby zrozumieć, jak się narodziła, trzeba cofnąć się jeszcze dalej.
Malta i Gozo leżą 90 km na południe od Sycylii. Dziś tworzą niewielki archipelag, ale podczas ostatniej epoki lodowcowej, gdy poziom morza był znacznie niższy, był on połączony z Sycylią i Półwyspem Apenińskim mostem lądowym. Wędrowały nim słonie i hipopotamy, których potomkowie, odcięci później przez morze, karłowacieli w izolacji. To połączenie znikło 14–13 tys. lat temu wraz z ociepleniem, więc pierwsi mieszkańcy Malty musieli na nią dotrzeć łodziami. W 2025 r. zespół Eleanor Scerri z Max Planck Institute wraz z archeologami z University of Malta wykazał, że w schronisku skalnym Latnija (w miejscowości Mellieħa) łowcy-zbieracze pojawili się już ok. 6500 r. p.n.e. Musieli więc mieć na tyle dobre łodzie i tak dobrze znać się na nawigacji, że zdecydowali się na wielogodzinną podróż otwartym morzem.
Archipelag nie dla samotników
Jednorazowa wyprawa nie wystarczyłaby jednak, by wyjaśnić ich długą obecność na Malcie. Badania opublikowane w lipcu 2026 r. w „PNAS Nexus” sugerują, że przeprawy mogły się powtarzać. Zespół Jamesa Blinkhorna z University of Liverpool wykorzystał modele demograficzne, z których wynika, że wyspa mogła utrzymać ok.