Polski model: szybka emerytura i praca na czarno

Emeryt na dorobku
Oficjalnie ponad pół miliona emerytów wciąż pracuje. Rząd, łatając dziurę budżetową, postawił ich przed trudnym wyborem.
Dziś emeryta nie opłaca się zatrudniać na etat, bo nie wiąże się to z żadnymi przywilejami podatkowymi.
Janusz Kapusta/Corbis

Dziś emeryta nie opłaca się zatrudniać na etat, bo nie wiąże się to z żadnymi przywilejami podatkowymi.

Polityka

Polityka

Polska to kraj 5 mln emerytów, z których ok. 1,5 mln pobiera wcześniejsze świadczenia. Teraz staje się to coraz trudniejsze, ale przez lata kolejne rządy, żeby choć częściowo zmniejszyć bezrobocie, tolerowały różne możliwości przechodzenia na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem wieku ustawowego. Według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, obecnie równocześnie pracuje i ma status emeryta prawie 600 tys. Polaków. To dane niekompletne. Główny Urząd Statystyczny niewiele może pomóc. Z jego danych wynika, że pod koniec 2009 r. 317 tys. emerytów i rencistów było zatrudnionych w firmach większych niż dziewięcioosobowe. Na temat mniejszych informacji brak. Ale nawet najdokładniejsze statystyki nie uwzględnią przynajmniej kilkuset tysięcy emerytów dorabiających w szarej strefie, często nieregularnie, sezonowo.

Dziś emeryta nie opłaca się zatrudniać na etat, bo nie wiąże się to z żadnymi przywilejami podatkowymi. Nawet jeśli pracownik pobiera świadczenia z ZUS, wciąż trzeba za niego odprowadzać wszelkie składki. Co więcej, szczególnie wśród tych, którzy wcześniej przeszli na emeryturę, wielu unika legalnego zatrudnienia z prostego powodu. Obowiązują ich limity w dorabianiu. Jeśli nie osiągnęli wieku emerytalnego, a ich pensja przekroczy 70 proc. średniego wynagrodzenia (obecnie ok. 3,4 tys. zł brutto), ZUS musi ograniczyć ich emeryturę. A gdy zarobią więcej niż 130 proc. przeciętnej pensji, świadczenie zostanie im w ogóle zawieszone. Aż do momentu, gdy ich pensja się zmniejszy lub przestaną pracować.

Efekt takich regulacji? ZUS informuje, że w tej chwili zaledwie 38 tys. emerytów dostaje niższe świadczenia z powodu dorabiania, a tylko 11 tys. musiało zawiesić emerytury. Oczywiście nie oznacza to, że tylko tyle starszych osób otrzymuje w Polsce wyższe pensje. Istnieje bowiem wiele możliwości obejścia tych przepisów.

Jedną z nich jest samozatrudnienie. Mając własną, jednoosobową firmę, mogą w praktyce zarobić, ile zdołają, a ich emerytura nie zostanie zmniejszona nawet o złotówkę. Przepisy można też obejść w inny sposób. Wystarczy zawrzeć z pracodawcą umowę o dzieło. Takich dochodów nie wlicza się do limitu dorabiania. Uprzywilejowani są też twórcy czy dziennikarze, bo zarobki z tytułu przenoszenia praw autorskich również nie zmniejszą świadczenia z ZUS. A ci, którzy osiągnęli już wiek emerytalny (czyli 60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn) w ogóle nie mają powodu do zmartwień. Oni bowiem mogą już dorabiać bez ograniczeń.

Szara strefa

Choć wiadomo, w jakich branżach emeryci są szczególnie aktywni, często nie da się ustalić, ilu z nich wciąż pracuje. Przykładowo, w większości szkół zatrudnieni są nauczyciele, którzy przeszli już na emerytury. Ale Ministerstwo Edukacji Narodowej ich nie liczy. Podobnie MSWiA nie jest w stanie ustalić, ile osób równocześnie pobierających świadczenia pracuje nadal w administracji publicznej. Wiadomo tylko, że w samym resorcie emeryci to dokładnie 2,67 proc. wszystkich zatrudnionych. Na usprawiedliwienie urzędów trzeba dodać, że zmiana przepisów dwa lata temu znacznie utrudniła prowadzenie takich statystyk. Zgodnie z nią bowiem osoba przechodząca na emeryturę nie musiała o tym fakcie informować pracodawcy.

Także urzędy pracy nie pomogą, bo emeryt szukający dodatkowego źródła utrzymania nie może się w nich zarejestrować jako bezrobotny. Może natomiast przyjść, szukając ofert zatrudnienia. Ale – jak przekonują w urzędach – zdarza się to bardzo rzadko. Częściej natomiast aktywni emeryci korzystają z usług agencji pracy tymczasowej. – Nie wszystkie propozycje są dla nich do zaakceptowania, bo ok. 70 proc. posad to praca fizyczna, ale mamy też oferty dla osób starszych. W przypadku kobiet to zazwyczaj lżejsze stanowiska produkcyjne, związane z pakowaniem i sortowaniem. Mężczyźni na emeryturze mogą np. dorobić jako operatorzy wózków widłowych. Często szukamy też emerytowanych księgowych – mówi Agnieszka Zielińska, prezes Polskiego Forum HR, zrzeszającego agencje pracy tymczasowej.

O ile dla większości branż emeryci są ważnym, ale jednak tylko dodatkiem, o tyle w jednej na pewno nie można się bez nich obejść. Firmy ochroniarskie nieustannie zamieszczają ogłoszenia, oferując pracę właśnie emerytom i rencistom. Część z nich to byli policjanci i żołnierze, którzy już po kilkunastu latach służby zaczynają dostawać świadczenia i nierzadko są w bardzo dobrej formie. – Oczywiście chętnie zatrudniamy młodych emerytów mundurowych, zwłaszcza do najbardziej odpowiedzialnych zadań, jak np. konwojowanie cennych transportów. Ale bardzo wielu pracowników branży ochroniarskiej to także zwykli emeryci otrzymujący niewielkie pieniądze. Pracują na parkingach, placach budowy, przy ochronie hurtowni, osiedli. Dostają bardzo niskie stawki, bo rynek został kompletnie zniszczony zamówieniami publicznymi, gdzie liczy się tylko najniższa cena usług – mówi Dorota Godlewska, prezes Polskiego Związku Pracodawców Ochrona. Równie wielkie znaczenie emeryci odgrywają w opiece nad dziećmi, choć to sektor niepoddający się oficjalnym statystykom, bo króluje w nim szara strefa.

W 2008 r. GUS zapytał tych, którzy otrzymują świadczenia, a jednocześnie wciąż pracują, o powody ich aktywności. Odpowiedzi nie mogły dziwić. Dla 70 proc. badanych decydujące były motywy finansowe. Co ciekawe, tylko 6,5 proc. stwierdziło, że pracuje, aby podwyższyć swoje świadczenie w przyszłości. Prawdopodobnie liczba takich osób znacznie wzrośnie w nowym systemie, który bardziej niż stary premiuje długą pracę. Okazuje się jednak, że oprócz lepszych warunków życia pewne znaczenie ma też inny powód – chęć pozostania aktywnym zawodowo. To szczególnie ważne dla starszych emerytów. Z badań GUS wynika, że z wiekiem wśród pracujących motywy finansowe odgrywają coraz mniejszą rolę, a rośnie znaczenie aktywności jako celu samego w sobie.

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną