Kambodża odżywa dzięki turystom

Kamienie zbudzone do życia
Kambodża po latach rozlicza się z krwawą przeszłością. W pogrążonym w nędzy kraju mało kto pamięta, że tysiąc lat temu powstała tu jedna z najwspanialszych na ziemi cywilizacji.
Angkor Wat - największa ze świątyń Angkoru. W ubiegłym roku obejrzało ją 4 mln turystów
thousandwonders/Tumblr

Angkor Wat - największa ze świątyń Angkoru. W ubiegłym roku obejrzało ją 4 mln turystów

Korzenie drzew kruszą wspaniałe budowle z XI wieku
Imago/EAST NEWS

Korzenie drzew kruszą wspaniałe budowle z XI wieku

Z królem Kambodży Norodomem Sihamonim najlepiej rozmawiać po czesku. Jest to język jego szczęśliwej młodości, jeden z czterech, którymi biegle włada. Jego ojciec Norodom Sihanouk był chyba jedyną na świecie koronowaną głową zarażoną bakcylem komunizmu. Gdy Sihamoni, jedyne dziecko z prawego łoża, ukończył dziewięć lat, rodzice wysłali go do Czechosłowacji. Było to w 1962 r. Po maturze królewicz został w Pradze, studiując balet i choreografię na tamtejszej Akademii Muzycznej. Dyplom reżysera filmowego zdobył w Korei Północnej. Następne 20 lat spędził w Paryżu jako teoretyk i nauczyciel tańców klasycznych.

W stolicy Kambodży Phnom Penh zostawił czternaścioro przyrodniego rodzeństwa. Jego tata miał nie tylko słabość do lewicowych ideologii, ale także do pięknych kobiet. O synu, który zasiadł na tronie przed sześciu laty, powiadają, że „kocha kobiety jak siostry”. Nie ma to wpływu na politykę wewnętrzną, bo Kambodża nie jest monarchią dynastyczną; króla wybiera 14-osobowa Rada Koronna, a krajem rządzi premier. Norodom Sihamoni może swój czas poświęcać temu, co najbardziej lubi: narodowemu tańcowi apsara.

Gdy kilka tygodni temu amerykański statek „Mercy” zarzucił kotwicę w Sihanoukville, Jego Królewska Mość stał na portowym nabrzeżu czekając, aż potężne dźwigi wydobędą z luków wiotkie postaci tancerek apsara. Tyle tylko, że każda z nich wykuta była z czerwonego piaskowca i ważyła kilka ton. Kiedyś stanowiły część wspaniałych rzeźb, zdobiących jedną ze świątyń starożytnej stolicy imperium Khmerów, Angkoru. Nie wiadomo, kiedy padły łupem rabusiów, od dziesięcioleci grasujących w poszukiwaniu łatwego zarobku. Amerykanie znaleźli je w nielegalnych zbiorach kalifornijskiego kolekcjonera i postanowili oddać prawowitym właścicielom.

W myśl postanowień UNESCO należy je umieścić tam, skąd zostały zabrane. Ale miejsca tego prawdopodobnie od dawna już nie ma. Żarłoczna dżungla pochłania wszystko, co nie zostało dostatecznie zabezpieczone. Gigantyczne konary drzew kapokowych ściskają żywą obręczą wieże tysiącletnich świątyń i jak potężne węże dusiciele kruszą najtwardszy nawet kamień. Gładkie korzenie figowców wciskają się w spoiwo wiekowych murów i rozsadzają je, jakby zbudowane były z gliny. W końcu żywy porost, zrodzony w okresie monsunów, pokrywa wszystko ciemnozielonym, wilgotnym kobiercem. Zabytki przestają istnieć.

Zacofane królestwo

Wykonane ostatnio zdjęcia satelitarne wskazują, że Angkor w XI w. był największym ośrodkiem urbanistycznym na świecie – zajmował przestrzeń 17-krotnie większą od dzisiejszego Manhattanu. Imperium Khmerów, rządzone przez króla Jayavarmana II, rozpościerało się wówczas na ziemiach obecnego Laosu, Wietnamu, Birmy i Kambodży, a miasto stołeczne zamieszkiwało milion ludzi. Paryż liczył wówczas 250 tys. mieszkańców, a Kraków – 20 tys. Gdy Europa szczyciła się swoją perłą architektury – katedrą Notre Dame, w Angkorze jak grzyby po deszczu wyrastały potężne świątynie, poświęcone najpierw hinduskiemu bogu Wisznu, a potem przeróżnym wcieleniom Buddy.

Największa z nich, pieczołowicie zrekonstruowana Angkor Wat, przyciągnęła w ubiegłym roku 4 mln turystów. Zubożała Kambodża otrzymała zastrzyk uzdrawiający, umożliwiający częściową modernizację zacofanego królestwa. W miasteczku Siem Reap, bazie wypadowej do dalszego zwiedzania, zbudowano nowoczesne lotnisko międzynarodowe, a wzdłuż nędznych uliczek, w bezpośrednim sąsiedztwie brudnych bazarów i wątpliwej proweniencji pubów, powstały dziesiątki tanich domów noclegowych dla przybyszów z plecakami i najbardziej luksusowych hoteli, kasujących 500 i więcej dolarów za dobę. Żebrzące matki z kalekimi dziećmi w ramionach są szczęśliwe, gdy ktoś im rzuci 50 centów.

Średniowieczna cywilizacja Khmerów, która osiągnęła swoje apogeum za panowania Jayavarmana VII (1181–1215), nie pozostawiła po sobie ani jednego pisanego dokumentu. Zachował się jedynie dziennik podróży chińskiego dyplomaty Zhou Daguana, który w 1296 r. zawitał do Angkoru i opisał tryb życia w tym zakątku świata. Z jego relacji wyłania się obraz społeczeństwa niezwykle hierarchicznego, w którym piękne kobiety oddawane były na dwór królewski, aby zaspokajać wszystkie życzenia władcy, a pospólstwo skazane było na pracę niemal niewolniczą. Jeńcy wojenni, stanowiący podstawę siły roboczej – pisał Daguan – poruszać się mogli tylko na klęczkach. Równocześnie sporo uwagi poświęcił dobrej organizacji armii i sprawnej gospodarce rolnej, której dobrze rozbudowany system irygacyjny umożliwiał czterokrotne zbiory ryżu w roku.

Sąsiedzkie problemy

Współcześni Kambodżanie nie wykazują wielkiego zainteresowania imperialną przeszłością kraju. 80 proc. kobiet nie ukończyło szkoły podstawowej, połowa mężczyzn to analfabeci. Tylko tradycja uprawy ryżu absorbuje ich dzisiaj tak jak przed setkami lat. Zwłaszcza że system nawadniania jest niemal taki jak dawniej: woda płynie z najdziwniejszego na świecie zbiornika, z jeziora Tonle Sap, położonego 40 km na północ od Siem Reapu. W okresie monsunów, od października do maja, do Tonle Lap wpływają miliardy hektolitrów nadwyżki z Mekongu, toczącego swoje wody z Wyżyny Tybetańskiej aż do delty w Wietnamie. Jezioro ma wówczas 16 tys. km kw. W czasie suszy Mekong odbiera swój dług, a jezioro kurczy się do 2,7 tys. km kw.

Rybacy i krokodyle żyją tu w dziwnej koegzystencji: rybacy w domach wznoszących się na 10-metrowych palach, krokodyle pod przykryciem nadbrzeżnych wodorośli. Ryb wystarcza dla wszystkich. Natomiast z wodą jest coraz gorzej. Chińczycy wznoszą na Mekongu coraz to nowe tamy, ograniczając źródło życia kambodżańskich pól ryżowych. Rząd w Phnom Penh wniósł w tej sprawie skargę do komisji mającej dbać o sprawiedliwy podział zasobów wodnych południowo-wschodniej Azji, ale jak dotychczas Pekin nie wydaje się bardzo przejęty problemami mało znaczącego sąsiada.

Sto lat po wizycie chińskiego podróżnika Zhou Daguana wspaniałe imperium Khmerów załamało się pod naporem inwazji syjamskiej. Historycy przypuszczają, że ogromne nakłady finansowe, związane ze wznoszeniem wciąż nowych pałaców i obiektów sakralnych, a także wielotysięczna kadra obsługująca świątynie pozbawiły potężną niegdyś armię khmerską zarówno środków na zbrojenia, jak i rezerwy ludzkiej, potrafiącej zmierzyć się z wrogimi państwami. Angkor zdobyli Tajowie, a to, czego nie zburzyli najeźdźcy, pożarła dżungla.

 

Czytaj także

Ważne w świecie

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną