Rozmowa z prof. Paulem Collierem

Cztery pułapki
Rozmowa z prof. Paulem Collierem, specjalistą od walki z biedą, autorem książki „Dolny miliard”
Etiopia. Bieda to 1,25 dolara dziennie i stan beznadziei.
Corbis

Etiopia. Bieda to 1,25 dolara dziennie i stan beznadziei.

Paul Collier – profesor ekonomii w Oxfordzie i dyrektor tamtejszego Centrum Studiów nad Gospodarkami Afryki. Jego wydany w 2007 r. „Dolny miliard” to najważniejsza książka ostatnich lat na temat uwarunkowań walki z biedą.
Getty Images/FPM/Corbis

Paul Collier – profesor ekonomii w Oxfordzie i dyrektor tamtejszego Centrum Studiów nad Gospodarkami Afryki. Jego wydany w 2007 r. „Dolny miliard” to najważniejsza książka ostatnich lat na temat uwarunkowań walki z biedą.

Wawrzyniec Smoczyński: - Co to jest bieda?

Paul Collier: – Według Banku Światowego to stan, kiedy człowiek żyje za mniej niż 1,25 dol. dziennie. Ale moim zdaniem same statystyki nie ujmują istoty rzeczy. Biedę trzeba postrzegać w sposób bardziej dynamiczny – to stan beznadziei, wynikający z biedy tu i teraz, a zarazem z braku jakichkolwiek perspektyw na dobrobyt w przyszłości.

Można w takim razie porównywać biedę w Polsce z biedą w Zimbabwe? Według Banku Światowego u nas też są ludzie żyjący za mniej niż 1,25 dol. dziennie.

Nie, bo czym innym jest taki stan beznadziei w skali całego społeczeństwa, a czym innym, gdy dotyczy pojedynczych rodzin lub nawet społeczności. Gdy bieda dotyka całego kraju, jedynym wyjściem jest emigracja. Natomiast gdy jesteśmy biedni w kraju, który poza tym prosperuje, możemy coś z tym zrobić, mamy przynajmniej nadzieję na lepsze życie. Dlatego pomoc międzynarodowa powinna być zarezerwowana dla najcięższych przypadków – gdy cały kraj jest pogrążony w biedzie, jego gospodarka od dawna się nie rozwija, a społeczeństwo tkwi w beznadziei.

Tak rozumiana bieda istniała na świecie sto lat temu, ale wówczas nie była tematem politycznym. Co takiego się stało, że dziś politycy o niej mówią?

Przede wszystkim bieda przestała być nieuleczalna. Świat jako całość wytwarza dziś dość bogactwa, by dało się uniknąć skrajnej, wyniszczającej biedy. Wiemy, jak uczynić zwykłych ludzi wystarczająco produktywnymi, by mieli z czego żyć. Dwa wieki temu nie mieliśmy po prostu wiedzy ani narzędzi politycznych, by cokolwiek z tym zrobić. Druga zmiana to oczywiście globalizacja świadomości – ludzie zdają sobie sprawę, jak żyją inni. Z jednej strony wygodny świat widzi beznadzieję biednych, z drugiej ci ostatni mają świadomość, że gdzie indziej życie wygląda inaczej. Tego sto lat temu nie było.

Ale jednocześnie granice między światem biednych i bogatych pozostają niezmienne. Co sprawia, że określone kraje tkwią w biedzie?

O tym jest moja książką „Dolny miliard”. Nie ma jednego, nadrzędnego wyjaśnienia przyczyn biedy – jak w pierwszym zdaniu „Anny Kareniny”, gdzie Tołstoj pisze, że „wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne, każda nieszczęśliwa rodzina jest nieszczęśliwa na swój sposób”. To samo dotyczy nieszczęśliwych społeczeństw. Są jednak cztery typowe syndromy, rodzaje pułapek, które pociągają za sobą biedę.

Pierwsza to brutalny konflikt – wojny są zabójcze dla rozwoju gospodarczego, a niskie dochody im sprzyjają. Wiele biednych krajów na przemian wpada i wychodzi z wojen. Druga to brak dostępu do morza i wrodzy sąsiedzi – pierwsze sprawia, że kraj jest zależny od sąsiadów, a gdy ci są na dodatek źli, możliwości rozwoju stają się bardzo ograniczone. Tak jest np. w Czadzie i Ugandzie. Trzecia pułapka, może najbardziej oczywista, to złe rządy. Tutaj najciężej mają małe kraje, bo struktury władzy są w nich często spersonalizowane. W tych większych niezbędne są już instytucje, a to otwiera drogę do reform – dlatego Chiny i Indie, choć zaczęły ze słabym aparatem państwowym, od tamtego czasu znacznie go poprawiły, a ich gospodarki doskonale się dziś rozwijają. Czwarta, najmniej prawdopodobna pułapka biedy, to zasoby naturalne – dla niektórych krajów bywają one błogosławieństwem, ale gdy występują razem ze złymi rządami, są raczej przekleństwem.

Kwestia surowców jest szczególnie ważna w tej chwili, ponieważ świat rozwijający się to ostatni obszar z nieotwartymi złożami. O zasoby Afryki będzie toczyć się najważniejsza gra nadchodzącej dekady – zasoby biednych krajów zostaną wydobyte, pytanie tylko, czy przy okazji zmniejszy się bieda, czy też historia się powtórzy. O tym piszę w mojej nowej książce – „Splądrowanej planecie”.

10 lat temu uchwalono Milenijne Cele Rozwoju, wśród nich pierwszy i najważniejszy: wytępić skrajną biedę. Jak wiele udało się zrobić przez tę dekadę?

Jesteśmy na dobrej drodze, by do 2015 r. zmniejszyć biedę w skali globu o połowę, za punkt wyjścia przyjmując oczywiście liczby z 1990 r. Ale siłą napędową tej zmiany jest wzrost gospodarczy w Azji, co oczywiście nie ma nic wspólnego z pomocą rozwojową skupioną na Afryce. Innymi słowy, ta redukcja biedy jest zasługą rozwoju Chin i Indii, które z racji rozmiaru swoich społeczeństw mają silny wpływ na globalne statystyki. Wśród połowy biednych krajów, które zdołają do 2015 r. radykalnie ograniczyć biedę, nie ma prawie żadnych państw afrykańskich.

Ale Afryka rozwijała się przez cały kryzys, dziś też rośnie jak na drożdżach.

To prawda, od kilku lat bieda spada również w Afryce, głównie za sprawą boomu na surowce naturalne. Czarny Ląd stał się ważnym eksporterem i otrzymuje w związku z tym duże zastrzyki kapitału. Pozostaje pytanie, czy te pieniądze przyniosą trwały rozwój, czy tylko powtórkę podobnego boomu w latach 80., kiedy Afrykanie nie zdołali obrócić tego kapitału w produktywne inwestycje. Historia nie musi się wcale powtórzyć, bo kraje uczą się na swoich błędach – wystarczy spojrzeć na Niemcy, które w latach 30. XX w. doświadczyły hiperinflacji i dziś mają obsesję na punkcie unikania inflacji. To gra o bardzo wysoką stawkę: po jednej stronie są ogromne pieniądze i pokusa dla złodziei, po drugiej ludzie, którzy wiedzą, że to jest szansa, by ich społeczeństwa wyszły z biedy – największa, jaką będą mieli na przestrzeni najbliższych 50 lat.

 

Ważne w świecie

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną