Rocznica napaści Hamasu na Izrael. Francja w głębokim kryzysie politycznym. 5 ważnych tematów na dziś
1. Dwa lata od ataku Hamasu na Izrael. W Kairze trwają rozmowy pokojowe
We wtorek przypada druga rocznica masowego ataku Hamasu na Izrael, który rozpoczął trwającą do dziś wojnę w Strefie Gazy. 7 października 2023 r. palestyńscy bojownicy przeprowadzili największy akt terrorystyczny w historii Izraela, zabijając blisko 1,2 tys. osób i porywając 251 zakładników.
Operacja o kryptonimie „Nawałnica Al-Aksa” rozpoczęła się o świcie od wystrzelenia tysięcy rakiet w kierunku południowego Izraela. Blisko 6 tys. bojowników i cywilów przedarło się przez granicę w ponad 30 miejscach, całkowicie zaskakując izraelskie służby bezpieczeństwa. Jednym z pierwszych celów był festiwal muzyki elektronicznej na pustyni Negew, gdzie zginęło 378 osób. Hamas brutalnie atakował także kibuce i osiedla położone nawet 24 km od granicy.
Spośród porwanych zakładników 47 nadal przebywa w Strefie Gazy, z czego – według władz izraelskich – 20 wciąż żyje. Premier Benjamin Netanjahu zapowiedział „srogą zemstę" i rozpoczął operację wojskową, która przekształciła się w dwuletnią wojnę.
Społeczność międzynarodowa, organy ONZ oraz organizacje broniące praw człowieka, takie jak Amnesty International i Human Rights Watch, uznały działania Hamasu za zbrodnię wojenną lub zbrodnię przeciwko ludzkości.
Tymczasem w Kairze rozpoczęły się rozmowy pokojowe dotyczące realizacji planu przygotowanego przez prezydenta USA Donalda Trumpa. 20-punktowe porozumienie zakłada trwały rozejm, wymianę zakładników za palestyńskich więźniów, stopniowe wycofanie się Izraela ze Strefy Gazy oraz odbudowę tego terytorium. Hamas miałby zrzec się władzy na rzecz apolitycznych urzędników palestyńskich pod nadzorem międzynarodowej Rady Pokoju. Premier Netanjahu publicznie poparł plan, Hamas zaś zaakceptował jedynie część zapisów.
2. Polscy uczestnicy Flotylli Sumud opuścili Izrael
Czworo polskich obywateli zatrzymanych przez izraelską marynarkę wojenną w ramach operacji przeciwko Globalnej Flotylli Sumud bezpiecznie opuściło Izrael i wylądowało w Atenach. Do Polski wrócą prawdopodobnie nie wcześniej niż w środę – poinformował rzecznik Global Movement to Gaza Poland Rafał Piotrowski. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski potwierdził, że wszyscy Polacy są już poza Izraelem.
Wśród zatrzymanych znaleźli się: poseł Koalicji Obywatelskiej Franciszek Sterczewski, prezes Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego Palestyńczyków Polskich Omar Faris oraz szefowa Stowarzyszenia Nomada Nina Ptak. Wcześniej do Turcji deportowano dziennikarkę Ewę Jasiewicz.
Uczestnicy flotylli skarżą się na brutalne traktowanie w izraelskich więzieniach. Szczególnie głośne są doniesienia o przemocy wobec szwedzkiej aktywistki klimatycznej Grety Thunberg. Jak relacjonuje Mateusz Witczak: „Ersin Çelik, deportowany turecki producent i reżyser filmowy, wspominał w wywiadzie dla agencji Anadolu: »Na naszych oczach wyciągnęli małą Gretę za włosy, bili ją i zmuszali do całowania izraelskiej flagi«”.
Izraelskie władze kategorycznie zaprzeczają tym doniesieniom.
3. Francja: Premier Lecornu podał się do dymisji po niespełna miesiącu
W poniedziałek, zaledwie dzień po ogłoszeniu składu swojego rządu, premier Francji Sébastien Lecornu złożył dymisję, tym samym powołany 9 września polityk stał się najkrócej urzędującym szefem rządu w historii V Republiki. Prezydent Emmanuel Macron przyjął rezygnację, ale dał ustępującemu premierowi czas do środy na rozmowy ostatniej szansy z partiami politycznymi.
Bezpośrednią przyczyną kryzysu jest brak zgody na budżet państwa na 2026 r. Przez ostatnie tygodnie Lecornu negocjował z partiami warunki poparcia dla swojego mniejszościowego gabinetu, szczególnie w kontekście niezbędnych działań oszczędnościowych mających opanować wysoki deficyt i rosnący dług publiczny. Żadna z głównych sił politycznych nie była jednak skłonna do kompromisu.
Opozycja od początku groziła wotum nieufności wobec rządu Lecornu. Szefowa skrajnie prawicowego Zjednoczenia Narodowego Marine Le Pen ponownie wezwała do rozwiązania parlamentu i przedterminowych wyborów, a lider lewicy Jean-Luc Mélenchon złożył wniosek o natychmiastowe odwołanie prezydenta Macrona, którego popiera zaledwie 24 proc. Francuzów.
Jak podkreśla w swoim komentarzu Marek Ostrowski, „nie ma w całej Francji nawet jednego polityka, któremu ufałaby choćby minimalna większość. Wygląda to tak, jakby Francuzi w ogóle odrzucali klasę polityczną”.
Pałac Elizejski zapowiedział, że w przypadku fiaska rozmów prezydent „weźmie odpowiedzialność”, co oznacza możliwość rozwiązania parlamentu i przedterminowych wyborów. Eksperci oceniają, że sytuacja wymyka się spod kontroli Macrona, a Francja zbliża się do scenariusza poważnego kryzysu konstytucyjnego.
4. Nagroda Nobla z medycyny zainaugurowała Tydzień Noblowski
Rozpoczął się najbardziej prestiżowy tydzień w świecie nauki. Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2025 r. otrzymali Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell oraz Shimon Sakaguchi za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej. To mechanizm, który zapobiega uszkodzeniu organizmu przez nasz własny system obronny.
Trójka laureatów zidentyfikowała tzw. regulatorowe limfocyty T – strażników układu odpornościowego, którzy pilnują, by nasze komórki odpornościowe nie obracały się przeciwko nam. Jak pisze na naszych łamach Paweł Walewski: „Ich praca, rozwijana od lat 80. XX w., nie tylko wyjaśniła, jak unikamy samozniszczenia, ale też otworzyła drzwi do terapii w walce z rakiem, chorobami autoimmunologicznymi oraz odrzucaniem przeszczepów”.
Z kolei dziś o godzinie 11:45 poznamy laureatów Nagrody Nobla z fizyki. W ubiegłym roku wyróżniono Johna J. Hopfielda i Geoffreya E. Hintona za odkrycia dotyczące sztucznych sieci neuronowych. A w kolejnych dniach ogłoszeni zostaną laureaci w dziedzinach chemii (środa), literatury (czwartek) oraz Pokojowej Nagrody Nobla (piątek). Tydzień zakończy się 13 października ogłoszeniem nagrody ekonomicznej.
Warto pamiętać, że choć Nobel pozostaje najbardziej prestiżowym wyróżnieniem naukowym, nie jest – jak przypomina na naszych łamach Marcin Rotkiewicz – jedynym. Konkurencyjne nagrody, jak Breakthrough Prize czy Tang Prize, oferują laureatom nawet wyższe kwoty pieniężne.
5. Konkurs Chopinowski: dziś wyniki przesłuchań pierwszego etapu
We wtorek wieczorem poznamy nazwiska pianistów zakwalifikowanych do drugiego etapu XIX Konkursu Chopinowskiego. Zgodnie z regulaminem jury powinno wyłonić 40 uczestników, choć w poprzednich edycjach zdarzało się, że dopuszczano większą liczbę wykonawców.
Wtorek to ostatni dzień przesłuchań pierwszego etapu. Wśród występujących znajdzie się najmłodsza uczestniczka konkursu – 15-letnia Yulia Nakashima z Japonii i Korei Południowej, a także pianiści powracający na konkurs: Arisa Onoda z Japonii oraz Piotr Pawlak z Polski, który brał już udział w edycji z 2021 r.
Drugi etap rozpocznie się w czwartek o godzinie 10. XIX edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, organizowanego przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, potrwa do 23 października. W tegorocznej edycji uczestniczy 84 pianistów z 20 krajów, w tym 28 z Chin oraz po 13 reprezentantów Polski i Japonii.