Stalking: choroba z miłości czy z nienawiści?

Nieszczęśni oprawcy
Stalkerzy – tylko chorobliwie zakochani, czy naprawdę niebezpieczni dręczyciele.
Stalking to nie tylko zmartwienie celebrytów. Okazuje się, że stalkerzy znacznie częściej zagrażają szarym zjadaczom chleba.
Jamie Larsen/EyeEm/Getty Images

Stalking to nie tylko zmartwienie celebrytów. Okazuje się, że stalkerzy znacznie częściej zagrażają szarym zjadaczom chleba.

Rebecca Schaeffer zyskała popularność dzięki roli w serialu komediowym „My sister Sam”. Dostawała coraz więcej listów od fanów. Jeden z nich wysłał Robert John Bardo, w odpowiedzi otrzymał zdjęcie aktorki z autografem. Stało się ono relikwią obsesyjnie zakochanego młodego człowieka, który ze swojego pokoju uczynił jej świątynię. Kiedy zobaczył na jednym z filmów Schaeffer w scenie łóżkowej, postanowił ukarać ją za niemoralność. Wykonał szkic jej ciała, na którym zaznaczył, gdzie zamierza ją postrzelić. Rankiem 18 lipca 1989 r. udał się do hollywoodzkiego mieszkania aktorki. Nakazała mu odejść. Skoczył do pobliskiej restauracji na krążki cebulowe i sernik. Wkrótce wrócił, żeby ją zastrzelić. Skazano go na dożywocie.

Kto pada ofiarą stalkingu

W myślistwie stalking to faza polowania przed zabiciem ofiary, w której łowca namierza swoją ofiarę i skraca do niej dystans, a następnie nie traci jej z oczu. Stalkerzy nie tylko obsesyjnie monitorują swoje ofiary, ale także podejmują kolejne próby ich zaczepiania – poprzez telefony, e-maile, listy, najścia. Część stalkerów wysyła przyjemne prezenty (czekoladki, kwiaty). Zdarzają się również przesyłki zawierające ohydne artefakty: włosy łonowe lub nasienie prześladowcy.

Wiele osób myśli, że stalking to zmartwienie zarezerwowane dla celebrytów. W ciągu minionych dziesięcioleci rozgłos zyskały m.in.: zabójstwo Johna Lennona, prześladowania Madonny, Halle Berry, Umy Thurman, Gwyneth Paltrow, Seleny Gomez, Brada Pitta, Davida Lettermana, Stevena Spielberga. W Polsce zamordowana została przez psychofana Miss Polski Agnieszka Kotlarska.

Jednakże stalkerzy częściej zagrażają szarym zjadaczom chleba niż celebrytom. Dr Brian H. Spitzberg ze School of Communication Uniwersytetu San Diego oraz dr William R. Cupach z Uniwersytetu Illinois podjęli się metaanalizy 175 badań dotyczących stalkingu. W ponad 80 proc. przypadków stalkerzy osobiście znali swoje ofiary (ok. 40 proc. tej grupy stanowili ich ekspartnerzy, podwyższone ryzyko wpadnięcia stalkerowi w oko grozi ponadto nauczycielom, psychoterapeutom i konsultantom). Mniej więcej połowa wszelkich spraw stalkingu ma podłoże uczuciowe. Kobiety są zagrożone znacznie bardziej – ok. 80 proc. ofiar to one, podczas gdy ok. 80 proc. sprawców to mężczyźni.

W badaniach prowadzonych w Anglii, Walii i Niemczech 12 proc. respondentów przyznało się do doświadczenia osaczenia. W Szwecji – 9 proc. Pierwsze polskie badania przeprowadzone zostały w 2006 r. przez Justynę Skarżyńską na reprezentatywnej próbie 2 tys. osób w wieku 16–69 lat: 12 proc. respondentów padło ofiarą stalkingu. Podobne dane uzyskał w 2009 r. Instytut Ekspertyz Sądowych: niemal 10 proc. Polaków przyznało, iż padło ofiarą uporczywego nękania.

Typologia stalkerów

Dr Lorraine Sheridan i dr Graham M. Davies zidentyfikowali najczęściej podejmowane przez stalkerów zachowania: uporczywe telefony, listy, obserwowanie miejsca zamieszkania ofiary, śledzenie, włamania do miejsca jej zamieszkania, uszkodzenie lub kradzież mienia ofiary, podejmowanie prób kontaktu osobistego z ofiarą, pogróżki, agresję. Badania zostały przeprowadzone przed erą e-maili, esemesów, komunikatorów internetowych i mediów społecznościowych; bez wątpienia postępy w technologii komunikacyjnej dały stalkerom nowe narzędzia dręczenia ofiar. Zbiór powtarzających się, wzbudzających u ofiary lęk niechcianych zachowań, dokonywanych za pośrednictwem komputera tudzież innego elektronicznego kanału komunikacji, nosi miano cyberstalkingu.

W ostatnich latach badacze opracowali szereg typologii stalkerów. Oto wybrane z opracowanych charakterystyk:

Niekompetentny zalotnik – napastnik z tej grupy jest rozkochany w obiekcie swojej fascynacji, pragnie chodzić z nim na randki i utrzymywać stosunki seksualne; na ogół jest to mężczyzna o niskich kompetencjach społecznych, który nie potrafi zdobyć serca kobiety w cywilizowany sposób. Stalkera z tej grupy najłatwiej zrazić stanowczą odmową.

Obsesyjnie zakochany – napastnicy z tej grupy są święcie przekonani, że obiekt ich fascynacji podziela ich uczucia, ale z jakichś powodów ich nie wyraża. Uporczywe dążenie do zmiany tego stanu rzeczy staje się ich życiowym posłannictwem. Ofiara zasypywana jest wiadomościami elektronicznymi, listami i prezentami.

Odrzucony – osoba, która nie potrafi przejść do porządku dziennego nad zakończoną relacją. W razie braku akceptacji „oferty pojednania” byłego partnera czeka sroga zemsta.

Drapieżca – osoba, która angażuje się w śledzenie swojej ofiary w celu przygotowania na nią ataku – najczęściej na tle seksualnym. Na ogół ofiara nie zdaje sobie sprawy z tego, że przestępca zastawia na nią sidła. Często osoby, które padły ofiarą gwałtu, nawet nie podejrzewają, iż zostały wytypowane przez swojego oprawcę już dawno temu.

Mściciel – osoba szukająca satysfakcji za zranione ego (np. zwolnienie z pracy). Celem ataku jest zastraszenie ofiary, dzięki czemu napastnik odzyskuje poczucie mocy. Obok stalkera drapieżcy to najbardziej niszczycielski typ stalkera. Dopuszcza się ataków na mienie i zwierzęta ofiary, atakuje jej status, prześladuje przyjaciół i z rozkoszą oddaje się cyberstalkingowi. Rzadziej dopuszcza się przemocy fizycznej, jeżeli jednak już do tego dojdzie, jest wyjątkowo brutalny.

Stalker celebrytów – na celownik bierze osoby z pierwszych stron gazet. Elizabeth Pahlke, dręcząca aktora Johna Cusacka, twierdziła, że anioły powiedziały jej, iż była jego partnerką w poprzednim życiu i bardzo zależy jej na tym, żeby gwiazdor przypomniał sobie, jak bardzo była dla niego wyjątkowa.

Skąd u dręczyciela ta obsesja

@ Psychologia ewolucyjna

Psycholodzy ewolucyjni uznają stalking za wykształcony na drodze ewolucji mechanizm zwiększający szansę na sukces reprodukcyjny. Dr Joshua D. Duntley z Richard Stockton College w New Jersey oraz dr David M. Buss z Uniwersytetu Texas w Austin przedstawili zarys psychologii ewolucyjnej stalkingu w 2012 r. na łamach pisma „Sex Roles”.

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną